Alloh qayerda?

Zamon va makon Alloh tomonidan yaratilgan bo‘lib, cheklilikni bildiradi. Shu sababli zamon yoki makonga bog‘liq bo‘lish yaratilganlarga xos xususiyatdir. Alloh esa yaratuvchidir. Shuning uchun Allohni zamon yoki makon bilan cheklash tarzida ifodalash mumkin emas.

Zamon va makondan yuksak bo‘lgan Alloh Taolo har doim bandalariga yaqin va ular bilan birgadir. Qur’oni Karimda bu ma’noni ifoda etuvchi ko‘plab oyatlar bor; “Bandalarim seni Mendan so‘rasalar (ularga ayt): Men juda yaqinman. Menga duo qilgan kimsaning duosiga javob beraman. Bas, ular ham Mening da’vatimga javob bersinlar va Menga iymon keltirsinlarki, to‘g‘ri yo‘lni topa olsinlar.” (al-Baqara, 2/186), “Albatta, insonni Biz yaratdik va uning nafsining unga pichirlab aytganlarini bilamiz va Biz unga tomiridan ham yaqinmiz.” (Qof, 50/16), “U, osmonlar va yeru zaminni olti kunda yaratgan, so‘ngra Arshga istivo qilgandir... Qaerda bo‘lsangiz ham, U siz bilan birgadir. Alloh qilgan ishlaringizni ko‘radi.” (al-Hadid, 57/4)

“Rahmon Arshga istivo qilgandir.” (Toha, 20/5) kabi mutashabih oyatlardan kelib chiqib Alloh osmonda degan talqinlar, islom olimlarining aksariyati tomonidan qabul qilinmagan. Chunki bu va shunga o‘xshash oyatlarning ma’nolari mutashabih bo‘lib, Allohning ulug‘ligini ifodalaydi. Har qancha sifatlari bilan Alloh Taoloni bilsak-da, U (j.j.) zoti jihatidan idrok va tasavvurimizdan yuksakdir. Mo‘min kishiga to‘g‘ri keladigani — Uning insonga tomiridan ham yaqin ekanini anglab, iymon va amallari bilan Parvardigoriga yuzlanib, bandalik vazifasini ado etishga harakat qilishdir.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu