“Alloh shunday yozgan, men nima qilay?” deb aytish to‘g‘rimi?

Qadar va qazo (taqdir)ga ishonish iymon asoslaridandir. Biroq insonlar taqdirni bahona qilib o‘zlarini mas’uliyatdan ozod qila olmaydilar. Bir kishining “Alloh shunday yozgan, taqdirim shu ekan, men nima qilay?” deb gunoh qilishining to‘g‘ri bo‘lmagani kabi, gunoh qilgandan so‘ng taqdirni bahona qilib o‘zini aybsiz hisoblash ham to‘g‘ri emas.

Banda mas’uliyat keltirib chiqaradigan amallarni ixtiyor qiladi, lekin yaratuvchi emas; chunki yaratish Allohga (j.j.) xosdir. Qur’oni Karimda: “Alloh har bir narsaning yaratuvchisidir.” (al-An‘am, 6/102) deb aytilgan. Har bir narsaning yaratuvchisi Alloh bo‘lishi, bizning mas’uliyatdan qochib, yomon va noto‘g‘ri ishlarni Allohga yuklashimizga sabab bo‘lmasligi kerak. Bu, taqdir e’tiqodidan noto‘g‘ri foydalanish bo‘ladi. Bundan tashqari, taqdir va qazoga suyanib ishlashni tashlab qo‘yish, ijobiy natijaga erishish yoki salbiy natijalarning oldini olish uchun zarur sabablarni qo‘llamaslik va ehtiyot choralarini ko‘rmaslik Islomning taqdir tushunchasiga mos kelmaydi. Chunki Alloh har bir narsani bir qancha sabablar bilan bog‘lagan. Inson bu sabablarni amalga oshirsa, Alloh (j.j.) ham o‘sha sabablarning natijasini yaratadi. Bu ilohiy qonun va taqdirdir.

Xulosa qilib aytganda, insonlarning mas’uliyat doirasiga kiradigan masalalarda “Men nima qilay, taqdirim shu ekan” deb aytishi to‘g‘ri emas. Inson, Alloh tomonidan mas’uliyat yuklangan sohada erkin bo‘lgani uchun e’tiqodi va qilgan amallari uchun hisob-kitob qilinadi.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu