Âmentüda keltirilgan “Yaxshi va yomon Allohdandir” iborasining tafsiri nima?

“Yaxshi va yomon Allohdandir” degani, ularni yaratgan Zot Alloh ekanini ifoda etadi. Bu ibora, Allohdan boshqa yaratuvchi yo‘qligini bildiradi va ta’kidlaydi. Masalaning insonga taalluqli tomoni esa, yaxshi va yomonni banda o‘zining kichik irodasi bilan tanlashidir. Shu sababli ham insonlar yaxshi va yomon barcha amallari uchun mas’uldir.

“Âmentü” asoslarida bayon qilinishicha, har bir musulmon taqdirga, yaxshi va yomonning Alloh tomonidan yaratilganiga ishonadi. Chunki olamdagi hamma narsa Uning irodasi, taqdiri va qudrati ostidadir. Olamda Undan boshqa haqiqiy mulk va qudrat egasi, tasarruf huquqiga ega boshqa mavjudot yo‘q. Lekin Alloh yaxshilikka rozi, yomonlikka esa rozi emas. Yaxshini tanlagan kishi mukofot, yomonni tanlagan esa jazoga loyiq bo‘ladi. Yomonlikning Allohdandir deyilishi, bandaning amali yuzaga chiqishi uchun Allohning yaratishi vosita bo‘lishini anglatadi. Aks holda, Alloh bandalarning yomon amallaridan rozi bo‘lmaydi va yomonlikni buyurmaydi.

Buyuk Alloh (j.j.), mutlaq hikmat va tartib bilan ish qiladigan yagona Zotdir. Uning yomonlikni yaratishida ham bir qancha hikmatlar bor. Jonli o‘likdan, yaxshi yomondan, yaxshilik yomonlikdan ajratilishi uchun Alloh narsalarni ziddiyatlari bilan birga yaratgan. Bundan tashqari, insonlarga yomonlik va yomon narsalardan saqlanish yo‘llarini ko‘rsatgan, yomonlikdan saqlanish kuch va qudratini bergan. Dunyo hayotida yomonlik bo‘lmasa, yaxshilikning ma’nosi anglanmas va bu dunyoning sinov maydoni bo‘lish hikmati amalga oshmas edi. Yomonlik, Allohning adolat va hikmati sababli yoki undan keyin keladigan yaxshilikka vosita bo‘lishi yoki undan ham yomon yomonlikni daf etish uchun yaratilgan.

Allohning (j.j.) qudrati bilan yuzaga kelgan har bir ishda, xoh shaxs, xoh jamiyat uchun bir qancha foydalar bo‘lishi mumkin. Biz yaxshi yoki yomon deb bilgan narsalar natijada ko‘rinishimizdek bo‘lmasligi mumkin. Bir oyatda bu masala quyidagicha bayon qilinadi: “Balki siz yoqtirmagan narsa siz uchun yaxshidir. Yana ehtimol, siz yaxshi ko‘rgan narsa siz uchun yomon bo‘lishi mumkin. Siz bilmassiz, Alloh biladi.” (al-Baqara, 2/216)

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu