Namoz vaqtlariAqiqa – arab tilida «yangi tug‘ilgan chaqaloqning sochi» degan ma’noni anglatadi. Shariatdagi ma’nosi: «Bu – bola dunyoga kelganida Alloh taologa shukronalik sifatida so‘yiladigan qurbonlik».
Aqiqa qurbonligi haqida Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) Hasan va Husayn uchun bittadan qo‘y so‘yganlari rivoyat qilingan[1]. Shuningdek, tug‘ilgan o‘g‘il bola uchun ikki, qiz bola uchun bir qo‘y so‘yilishi haqida ham hadislar yetib kelgan[2]. Shu dalillarga asoslanib, aqiqa sunnat deb aytgan ulamolar ham bor.
Hanafiya mazhabiga ko‘ra, aqiqa qilishning hukmi muboh (ya’ni qilish yoki qilmaslik inson ixtiyorida). Chunki bu turdagi qurbonlik islomning dastlabki davrlarida bo‘lgan, keyinchalik Qurbon hayiti qurbonligi bilan bekor qilingan. Bu borada Oisha onamiz va Ali (Alloh ulardan rozi bo‘lsin)dan rivoyat qilinadi:
نسخت الأضحية كل دم كان قبلها
«Qurbon hayitidagi qurbonlik undan oldingi barcha qurbonliklarning hukmini bekor qildi» [3], – degan rivoyatlar dalil bo‘ladi. Aqiqa, atira [4] kabi qurbonliklar Qurbon hayitidan oldin bo‘lgan. Shuningdek, Payg‘ambarimizdan (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) aqiqa haqida so‘ralganda:
إن الله (تعالى) لا يحب العقوق من شاء فليعق عن الغلام شاتين و عن الجارية شاة
«Albatta, Alloh taolo ota-onaga qarshi chiqishni yoki aqiqa qilishni yoqtirmaydi. Kim xohlasa, aqiqa qurbonligi uchun o‘g‘il bolaga ikki, qiz bolaga bir qo‘y so‘ysin» [5], – deb javob berganlar.
Bu hadis aqiqa sunnat degan fikrni inkor qiladi. Chunki Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) aqiqa qilishni inson ixtiyoriga topshirgan. Demak, bu muboh ekanini bildiradi [6]. Bu fikrni imom Tahoviy, ibn Abidin kabi ulamolar ham ma’qullagan[7].
Xulosa qilib aytganda, aqiqa qurbonligi qilish muboh. Imkon bo‘lsa, qiz bola uchun bir, o‘g‘il bola uchun ikki qo‘y so‘yiladi. Aqiqa qurbonligini yettinchi kundan boshlab, balog‘at yoshiga yetguncha qilish mumkin. Aqiqa qurbonlik go‘shtidan so‘ygan odam o‘zi yesa yoki boshqalarni ham mehmon qilib, ulashsa bo‘ladi.
Asqar Darkhanbayev,
Toshkent shahridagi «Umar ibn al-Xattob»
masjidi noib imomi
[1] Abu Dovud, 3/261-262.
[2] Termiziy 1516, Nasaiy 4217.
[3] Bayhaqiy, Sunan al-Kibar, 9/439. Al-Hindiy, Kanz al-ummal, 5/860. №14564.
[4] Johiliyat davrida bir kishining tuyasi yoki qo‘yi tug‘sa, birinchi bolasini so‘yib o‘zi yeb, boshqalarni ham mehmon qilgan. Bu so‘yilgan hayvonga atira deyilardi.
[5] Ahmad, 2/182-194. Abu Dovud, 3/262, №2842. Nasaiy, 7/162-163.
[6] Kasaniy, Badoi’ as-sana’i’, 6/298.
[7] Tahoviy, Muxtasar at-Tahaviy, 299. Ibn Abidin, Al-G‘uquq ad-Dariya, 2/212. Va Raddul muxtar, 6/650.
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.