“Asr-ı evvel” va “asr-ı sani” nima degani?

“Asr-ı evvel” — asr namozining birinchi vaqti; “asr-ı sânî” esa asr namozining ikkinchi vaqti deganidir. Asr namozining vaqti, peshin namozining vaqti tugashi bilan boshlanadi. Peshin namozining vaqti qachon tugashi masalasi, fiqh olimlarining dalillarni turlicha talqin qilgani sababli ixtilofli bo‘lib, shunga ko‘ra asr namozining vaqti qachon boshlanishi ham ixtilofli bo‘lgan. Imom Abu Yusuf va Imom Muhammad hamda boshqa uch mazhab imomlariga ko‘ra, quyosh zenitdan g‘arbga og‘ganida hosil bo‘ladigan soya (fey-i zawal) bundan mustasno, biror narsaning soyasi o‘ziga teng bo‘lsa, peshin namozining vaqti tugaydi va asr namozining vaqti boshlanadi. (Merğînânî, el-Hidâye, 1/40; Shirbînî, Muğni’l-muhtâc, 1/299-300; Desûkî, Hâşiye, 1/177; Ibn Qudâma, el-Muğnî, 1/271-272) Ana shu vaqtda “asr-ı evvel” (asr namozining birinchi vaqti) deyiladi.

Imom Abu Hanifa nazarida esa peshin namozining vaqti, “fey-i zawal”dan tashqari, biror narsaning soyasi o‘zidan ikki barobar ko‘payganda tugaydi. Bu vaqtda esa “asr-ı sânî” (asr namozining ikkinchi vaqti) deyiladi. (Kâsânî, Bedâ’i, 1/122; Merğînânî, el-Hidâye, 1/40; Zeylaî, Tebyîn, 1/79)

Din ishlari bo‘yicha qo‘mita (Diyanet İşleri Başkanlığı) o‘zining Diyanet taqvimida asr namozining vaqtini “asr-ı evvel”ga binoan belgilagan va namozlar asr-ı evvel ijtihodiga ko‘ra o‘qiladi.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu