Asr namozining vaqti qachon boshlanadi va qachon tugaydi?

Asr namozining vaqti peshin namozining tugashiga bog‘liq bo‘lgani uchun, peshin namozining tugash vaqtidagi ixtilof asr namozining boshlanishiga ham ta’sir qilgan. Shunga ko‘ra, Imom Abu Yusuf, Imom Muhammad va boshqa mazhab imomlariga ko‘ra, peshin vaqti har bir narsaning soyasi “fey-i zawol”dan tashqari o‘zining bir barobariga yetganda tugaydi va asr namozining vaqti boshlanadi. Bu asr-i avval (asr namozining birinchi vaqti) deb ataladi. Imom Abu Hanifa esa peshin vaqti har bir narsaning soyasi “fey-i zawol”dan tashqari o‘zining ikki barobariga yetganda tugaydi va asr namozining vaqti boshlanadi, bu asr-i soniy (asr namozining ikkinchi vaqti) deb ataladi. Diyanet İşleri Başkanlığı taqvimida asr-i avval amaliyoti asos qilib olingan.

Asr namozining oxirgi vaqti quyosh botishidan biroz oldin tugaydi. Biroq uzrsiz holda bu vaqtgacha kechiktirmaslik kerak. Rasululloh (s.a.v.) asr namozini quyosh sarg‘ayguncha kechiktirib, so‘ng shoshilinch va loqayd tarzda o‘qishni munofiqlarning namozi deb ataganlar. (qarang: Muslim, Masajid, 195 [622]; Abu Dawud, Salat, 5 [413]) Lekin ilgari o‘qilmagan bo‘lsa, quyosh botishga yaqin bo‘lsa ham o‘qiladi. (Kasanī, Bada’i, 1/127; Marghinaniy, al-Hidoya, 1/40; Zaylaiy, Tabyin, 1/80; Ibn Qudama, al-Mughni, 1/273) Rasululloh (s.a.v.) shunday deganlar: “Kimki quyosh botishidan oldin asr namozining bir rakatiga yetib olsa, butun namozga yetgan hisoblanadi.” (Bukhari, Mawaqit as-Salat, 28 [579]; Muslim, Masajid, 163-165 [608])

Shofiiy mazhabiga ko‘ra, asr namozining vaqti o‘z ichida “fazilatli”, “ixtiyoriy”, “kerahatsiz joiz”, “kerahatli joiz” va “uzrli” bo‘lib beshga bo‘linadi. Uzr vaqti — safar yoki yomg‘ir sababli asr namozini peshin namozi bilan jam qilib, peshin vaqtidayoq o‘qishdir. Qolganlari esa har bir narsaning soyasi bir yarim barobariga yetgunga qadar fazilat, ikki barobariga yetgunga qadar ixtiyoriy, ixtiyoriy vaqtdan quyosh sarg‘ayguncha kerahatsiz joiz va quyosh sarg‘ayishidan botishigacha bo‘lgan vaqt kerahatli joiz vaqtlardir. Uzr bo‘lmasa, asr namozini kerahatli joiz vaqtidan keyinga qoldirish joiz emas. Shunga qaramay, quyosh botishidan oldin bir rakat bo‘lsa ham o‘qigan kishi asr namozini ado etgan hisoblanadi. (Nawaviy, al-Majmu‘, 3/27)

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu