BALOG'AT YOSHI QANDAY ANIQLANADI?

Balog'at (kamil) yoshiga yetish – bu o'smirning ma'lum bir yoshga yetib, jamiyat oldida o'z harakatlari uchun javob bera oladigan, jamiyat hayotida faol ishtirok eta oladigan davri hisoblanadi.

O'g'il va qiz bolaning bo'yi o'sib, aqli va ruhiy-axloqiy jihatdan yetiladigan, mustaqil qaror qabul qilib, hayot kechira oladigan, o'z harakati va qilgan jinoyatiga to'liq javob bera oladigan, qonuniy nikohga kirishga yetgan yoshiga "kamil yosh", "balog'at davri" deyiladi.

Qozog'istonda va ko'plab davlatlarda balog'at yoshi sifatida 18 yosh belgilangan. Qonunga ko'ra, balog'at yoshiga yetgan inson to'liq fuqarolik huquqiga ega bo'lib, o'z harakatlari uchun javobgar bo'ladi.

Shariatda balog'at yoshi o'g'il va qiz bolaning jinsiy yetilishi bilan bog'liq. Odatda, o'g'il bola tongda uyg'onganida pollyutsiyani (ixtiyorsiz maniy ajralishini) sezsa, qiz bola hayz (hayz ko'rish) boshlasa, shu ondan boshlab ular balog'at yoshiga yetgan (balog'atga yetgan) hisoblanadi. Asosan, qiz bolalar 9 yoshdan, o'g'il bolalar 12 yoshdan o'tib balog'at yoshiga yetadi. Agar shu yoshda balog'at alomatlari ko'rinmasa, ko'pchilik ulamolar fikriga ko'ra, 15 yoshdan boshlab har ikkisi ham o'z-o'zidan balog'atga yetgan hisoblanadi.

Sahoba Anas ibn Molik (Alloh undan rozi bo'lsin) o'zining balog'atga yetganini shunday eslaydi: "Ihtilom (maniy chiqishi) bo'lgan tun ertalabida Alloh elchisiga (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin) borib, holatimni aytdim. U menga: 'Endi ayollar orasiga kirmagin', – deb buyurdi..." (Tabaroniy).

Ular shu yoshda mustaqil qaror qabul qilish, shartnoma tuzish huquqiga ega bo'ladi, yetkazgan zarar yoki jazoni to'lashga majbur bo'ladi. Yetim bola shu vaqtdan boshlab yetimlikdan chiqadi. O'g'il bola shu yoshga yetganda kuchsiz ota-onasiga, opa-singillari va balog'at yoshiga yetmagan ukalariga g'amxo'rlik qilishi lozim.

Payg'ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin) bir hadisida shunday degan: "Uch kishiga qalam yozilmaydi (ya'ni bu uch kishi javobgarlikka tortilmaydi): balog'at yoshiga yetmaguncha bola, aqli joyiga kelmaguncha aqli zaif, uyg'onguncha uxlayotgan odam" (Buxoriy). Demak, bola uchun aytilgan "qalam yozilmaydi" degan hukm balog'at yoshidan boshlab o'z kuchini yo'qotadi. Shuningdek, balog'at yoshiga yetgan bolaga besh vaqt namozni muntazam o'qish, Ramazon oyida to'liq ro'za tutish, imkoniyati bo'lsa zakot berish, hajga borish – farz.

Qozog'iston xalq maqolida: "Bo'ladigan bola o'n beshida 'boshman' deydi, bo'lmaydigan bola o'ttizida 'yoshman' deydi", deyiladi. Bu ham shu ma'noni anglatadi.

Eslatma: O'zbekiston Respublikasining "Nikoh va oila to'g'risida"gi kodeksiga ko'ra, nikohga kiradigan erkak va ayolning to'liq roziligi hamda ularning nikoh yoshiga, ya'ni 18 yoshga yetgan bo'lishi shart. Shuning uchun uylanib, oila qurmoqchi bo'lganlar shu shartlarni ham inobatga olishlari lozim.

Hasan AMANKUL