Biror kishi namoz o‘qimaydigan turmush o‘rtog‘i uchun javobgar bo‘ladimi?

Islomga ko‘ra har bir inson o‘z qilgan amallari uchun javobgardir. Boshqalarning qilgan amallari uchun javobgar emas. Qur’oni Karimda shunday deyiladi: “Hech bir gunohkor boshqasining gunohini ko‘tarmaydi. Gunohi og‘ir bo‘lgan kishi uni ko‘tarishda yordam so‘rasa ham — yordam so‘ralgan yaqin kishisi bo‘lsa ham — undan hech narsa ko‘tara olmaydi.” (Fâtir, 35/18). Islom har bir insonda iroda va tanlash erkinligi borligini va natijada qilgan amallari uchun javobgar bo‘lishini bildiradi. “Har kim o‘zi kasb qilgan narsaning garovidadir.” (et-Tûr, 52/21); “Kim zarracha yaxshilik qilsa, uni ko‘radi, kim zarracha yomonlik qilsa, uni ko‘radi.” (ez-Zilzâl, 99/7-8); “U (Alloh) qilganidan so‘ralmaydi. Ular esa so‘raladilar.” (el-Enbiyâ, 21/23) mazmunidagi oyatlar bunga dalildir.

Agar bir musulmon ibodatlarini ado etmasa, buning hisobini Allohga beradi. Boshqa musulmonlarga esa unga nasihat qilish va to‘g‘ri yo‘lga chaqirish vazifasi yuklatilgan. Insonning yaxshilikka buyurish (amr bil ma’ruf) vazifasi eng yaqinlaridan, oilasidan boshlanishi lozim. Rasulullohga (s.a.s.) ham shunday buyurilgan. Parvardigorimiz unga da’vat qilishni buyurganida: “(Avvalo) eng yaqin qarindoshingni ogohlantir.” (Shu’arâ, 26/214) degan. Hadisi sharifda ham har bir musulmon o‘z boshqaruvidagilardan javobgar ekani aytilgan (Buxoriy, Jumu’a, 11 [893]; Muslim, Imora, 20 [1829]). Er-xotinning bir-biriga va farzandlariga nisbatan, moddiy masalalarda bo‘lgani kabi, ma’naviy sohalarda ham javobgarligi bor. Bu javobgarlik — din talablarini o‘rgatish va targ‘ib qilishdir. Chunki Alloh Taolo Muhammad (s.a.s.) ga shunday deydi: “Ailangga namozni buyur va o‘zing ham unga sabr bilan davom et. Biz sendan rizq so‘ramaymiz; (aksincha) seni Biz rizq bilan ta’minlaymiz. Yaxshi natija taqvo bilan bo‘ladi.” (Tâhâ, 20/132).

Biror kishi namoz o‘qimaydigan turmush o‘rtog‘iga besh vaqt namozni o‘z vaqtida ado etish uchun namozning moddiy va ma’naviy foydalarini chiroyli qilib tushuntirishi, o‘tgan beparvoligi uchun tavbaga chaqirishi va namoz o‘qishga undashi lozim. Yaxshi muomala bilan qilingan nasihatlarga qaramay, agar turmush o‘rtog‘i namoz o‘qimasa, buning javobgarligi to‘liq o‘ziga, ya’ni namoz o‘qimagan kishining o‘ziga yuklanadi.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu