DABBA QANDAY YARATILISH?

Qiyomatning eng katta alomatlaridan biri sanaladigan "dabba" nomli maxluq haqida "Namli" surasining 82-oyatida shunday deyiladi:

"Berilgan so‘z (va’da qilingan azob) amalga oshishga yaqinlashganda, ularga yer yuzidan bir dabba (maxluq) chiqaramiz. U maxluq odamlar bilan gaplashadi va oyatlarimizga to‘g‘ri ishonmaganliklarini aytadi", – deb bayon qilingan.

Arab tilida "dabba" so‘zi yer yuzida sekin harakat qiladigan jonivorlarga nisbatan ishlatiladi. Oyatdagi "dabba"ning asl tabiati faqat Allohga ma’lum. Bu jonivor sudralib yuradimi, ikki, to‘rt yoki son-sanoqsiz oyog‘i bormi – noma’lum. Diniy adabiyotlarda u "dabba-tul-arz" deb ataladi.

Shuningdek, bu oyatning tafsirida ulamolar shunday deydi: "Qiyomat yaqinlashganda imonsizlarning boshiga va’da qilingan azob keladi. Ana shu paytda yer yuzidan bir hayvon chiqadi. Bu hayvon chiqqanidan so‘ng, insonning tavbasi qabul qilinmaydigan vaqt boshlanadi. U odamlarning din va payg‘ambarga iymon keltirmaganini aytadi". Oyat aynan shu holatni bayon qilmoqda. Bu borada hech qanday shubha bo‘lmasligi kerak.

Hofiz ibn Kasir: "Bu hayvon oxirzamon yaqinlashganda, odamlar orasida buzuqlik avj olib, Allohning amrini tark etib, haqiqiy din o‘zgartirilgan paytda chiqadi", – degan.

Huzayfa ibn Usayd al-G‘iforiy (Alloh undan rozi bo‘lsin) rivoyat qilgan hadishda Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): "O‘n alomatni ko‘rmasdan Qiyomat bo‘lmaydi", – deb, yer yuzidan bir hayvon chiqishini aytgan (Ahmad ibn Hanbal).

Abdulloh ibn Amr (Alloh undan rozi bo‘lsin): "Payg‘ambarimizdan (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) yetib kelganidek, Qiyomatning birinchi belgisi – quyoshning g‘arbdan chiqishi va yer yuzidan "dabba" nomli hayvonning chiqishi. Bu voqea kunduzi sodir bo‘ladi va qaysi biri oldin chiqsa, ikkinchisi uning ortidan chiqadi, degan hadisini eshitib, uni hech unutolmadim", – degan (Muslim).

Muhaqqiq tafsir ulamolari Qur’onda nomi zikr qilingan bu hayvon haqida asossiz va keraksiz gap-so‘zlarga, mish-mishlarga e’tibor bermaslik lozimligini ta’kidlaydi. Bu haqda Qur’oni Karim va sahih hadislarda yetarlicha ma’lumot berilgan. Uning haqiqiy mohiyati faqat Allohga ayon.

Tayyorladi: Hasan AMANKUL,

"Munara" gazetasi, №22, 2021 yil