Namoz vaqtlariSavol: Shariatda erkak kishi o‘zining rafiqasi va farzandlarini boqishi, ularni nafaqa bilan ta’minlashi lozim. Ushbu nafaqaga qaysi ishlar kiradi?
Javob: Shariatga ko‘ra, erkak kishi rafiqasi va farzandlarini zarur nafaqa bilan ta’minlashga majbur. Hatto ajrashgan taqdirda ham, bola ma’lum yoshga yetguncha otasi uning nafaqasini beradi. Alloh taolo shunday deydi:
«Ajrashgan ayollaringizni imkoniyatingizga qarab o‘zingiz yashaydigan joyda yashating va ularga zulm qilib, zarar yetkazmang. Agar ular homilador bo‘lsa, tug‘ib bo‘lguncha ularga nafaqa bering. Boy odam o‘z boyligidan sarflasin. Kimning rizqi tor bo‘lsa, Alloh berganidan sarflasin. Alloh hech bir jonni O‘zi berganidan ortiq yuklamaydi. Alloh qiyinchilikdan keyin yengillik beradi» [1], - degan.
Xayrlashuv hajida Rasululloh (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin):
«Ayollar haqida Allohdan qo‘rqib ish tutinglar! Ularning ovqat-ichimligi va kiyimini to‘g‘ri beringlar» [2], – deganlar.
Oisha onamiz (Alloh undan rozi bo‘lsin) rivoyat qilgan hadisda: «Hind binti Utba Payg‘ambarimizga (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) kelib: “Ey Allohning Rasuli! Abu Sufyon juda ziqna odam. U menga ham, bolalariga ham yetarli nafaqa bermaydi. Uning molidan aytmay olib tursam, gunoh bo‘ladimi?” – deb so‘radi. Rasululloh (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): “Uning molidan o‘zing va bolalaringga yetadigan miqdorda olishing mumkin”, – deb javob berdilar» [3]. Mana shu oyat va hadislar erkak kishining oilasiga nafaqa berishi vojib ekanini ko‘rsatadi.
Erkak kishining o‘zining musulmon, musulmon bo‘lmagan, kambag‘al yoki boy rafiqasiga nafaqa berishi vojib. Majburiy nafaqa – bu ovqat-ichimlik, kiyim-kechak va boshpana[4].
1) Ovqat-ichimlik va oziq-ovqatning miqdori va sifati erning moddiy ahvoliga qarab belgilanadi.
2) Kiyim-kechak bir mavsum kiyiladigan to‘liq bo‘lishi kerak. Hanafiya va shofe’iy mazhablarida rafiqasiga har 6 oyda, bolalariga har 4 oyda yangi kiyim olib beriladi deyilgan.
3) Uy-joyning qanday bo‘lishi erning moliyaviy ahvoliga bog‘liq. Shuningdek, uy zarur mebellar bilan to‘liq jihozlangan bo‘lishi lozim. Unda yashash uchun kerakli barcha narsa bo‘lishi shart.
Erkak ishga yaroqli bo‘lsa, ishlab farzandini boqishi shart. Agar bundan bosh tortsa, uni ishlashga majburlashadi. Agar bolaning otasi bo‘lmasa yoki otasi ishlashga yaroqsiz bo‘lsa, bolani boqish otaning o‘rnini bosadigan qarindoshlaridan biriga yuklanadi[5].
O‘g‘il bola balog‘at yoshiga yetguncha, qiz farzand esa qaysi yoshda bo‘lishidan qat’i nazar, ishlashga yaroqsiz nogiron o‘g‘il farzand bo‘lsa ham, otasi ularni nafaqa bilan ta’minlashi lozim.
Shariat va fatvo bo‘limi
[1] «Taloq» surasi, 6-7-oyatlar.
[2] Muslim rivoyat qilgan.
[3] Buxoriy va Muslim rivoyat qilgan.
[4] «Al-fatawa at-tatarkhaniyya fi al-fiqh al-hanafi», 3/242
[5] «Al-fatawa al-hindiyya», 1/580-583
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.