ESKIRGAN QUR'ONNI NIMA QILISH KERAK?

Qur'on – buyuk farishta Jabroil (unga Allohning salomi bo'lsin) orqali Muhammad (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin) payg'ambarimizga vahiy qilingan Alloh Taoloning kalomidir. Qur'oni Karimga hurmat qilish xalqimiz ongiga qadimdan singib ketgan. Hatto "Qur'onni kindikdan pastda ushlama", "unga qarab oyoq uzatma", "tahoratsiz ushlama" kabi ogohlantirishlarni tez-tez uchratamiz. Shuning uchun Qur'onga hurmatsizlik qilishga yo'l qo'yib bo'lmaydi.

Yirtilgan, eskirgan Qur'onni tikib, elimlab o'qishga yaroqli holga keltirish mumkin. Agar o'qishga ham yaroqsiz bo'lib, varaqlari yirtilib, eskirgan Qur'on kitobi oyoq osti bo'lmasligi uchun quyidagi usullardan birini qo'llash mumkin.

1. Eskirgan, o'qishga yaroqsiz Qur'on va diniy kitoblarni yerga ko'mish. Bu – Hanafi va Hanbaliy mazhabi ulamolarining qarashi. Hanafi mazhabi olimi Imom al-Haskafiy: "Qur'on agar o'qish mumkin bo'lmaydigan holga kelsa, musulmon odam kabi yerga ko'miladi", – degan (ad-Dur al-muxtar, 1/191). Ushbu kitobning hashiya qismida: "Toza matoga o'ralib, odamlar bosmaydigan joyga ko'miladi", – deyiladi. "Az-Zahira" kitobida: "Yer lahad qilib qazilib, so'ng ko'miladi. Chunki tuproqni Qur'on ustiga tashlasa, Qur'onga hurmatsizlik bo'ladi. Shuning uchun tuproq Qur'on ustiga tushmaydigan qilib ko'milsa, yaxshiroq bo'ladi", – deyiladi. Hanbaliy mazhabi olimi imom al-Bahutiy: "Agar Qur'on eskirib, o'qishga yaroqsiz bo'lib qolsa, yerga ko'miladi. Imom Ahmad shunday deydi: "Abo Javzaning Qur'oni eskirib, yaroqsiz bo'lib qolganida masjid hududidan yer qazib, o'sha yerga ko'mgan", – degan. (Kashfu al-Qina', 1/137).

2. Eskirgan, o'qishga yaroqsiz Qur'on va diniy kitoblarni yoqib yuborish. Bu – Molikiy va Shofe'iy mazhabi ulamolarining qarashi. O'qilmaydigan qo'lyozmalarni oyoq osti qilmaslik Usmon ibn Affon (unga Alloh rozi bo'lsin) davridan beri bor. U Qur'oni Karimni bir mushafga jamlaganidan so'ng, Qur'on oyatlarining boshqa nusxasi yozilgan varaqlarni to'plab, oyoq osti bo'lmasligi uchun yoqib yuborgan edi. Ibn Battol: "Usmon (Alloh undan rozi bo'lsin) Qur'onni bir mushafga jamlaganidan so'ng, boshqa Qur'on oyatlari yozilgan varaqlarni, Allohning ismlari yozilgan kitoblarni oyoq osti bo'lmasin deb yoqib yuborgani bunga ruxsat borligiga dalildir", – degan (Sharh sahih al-Buxoriy, 10/226). Imom as-Suyutiy: "Qur'onning eskirib, yirtilib qolgan varaqlarini yoqishda hech qanday xato yo'q, deb Usmonning (Alloh undan rozi bo'lsin) eski yozuvlarni to'plab, yoqib yuborganini dalil qiladi (Al-itqon fi ulum al-Qur'on, 2/1187). Biroq yaroqsiz Qur'on va diniy kitoblarni yoqiladigan joy pok bo'lishi kerak. Kitoblarni yoqishda varaqlari oxirigacha yonib, yozuvlari o'qilmaydigan darajaga yetganini nazorat qilish lozim. Shuningdek, ularni turli chiqindilar bilan birga yoqib yuborish mumkin emas.

3. Eskirgan, o'qishga yaroqsiz Qur'on va diniy kitoblarni oqayotgan suvda yuvish. Siyohi ketguncha oqayotgan suvga solib qo'yish kerak. Lekin bu usul faqat suvda eriydigan siyoh bilan yozilgan kitoblarga mos keladi. "Al-Binaya sharh al-Hidoya" kitobida (12/238): "Yaroqsiz kitoblardan Allohning ismlari, payg'ambarlar va farishtalarning ismlarini o'chirish kerak. So'ngra yoqiladi. Agar oqayotgan suvga tashlasa yoki yerga ko'msa ham bo'ladi. Ammo eng afzali – yaroqsiz diniy kitoblarni yerga ko'mish", – deyiladi.

Demak, yirtilgan, eskirgan Qur'onni tikib, elimlab o'qishga yaroqli holga keltirish mumkin bo'lsa, shunday qilish kerak. Chunki Qur'onga hurmatsizlik qilish – harom va katta gunohdir. Agar o'qishga ham yaroqsiz, butunlay foydalanib bo'lmaydigan Qur'on yoki boshqa diniy kitoblar bo'lsa, oyoq osti bo'lmasligi uchun odam yurmaydigan joyga ko'mish afzal. Agar nima qilishni bilmasa, ularni masjidga olib borib, u yerdagi xodimlarga topshirish mumkin.

Medet QURMASHULI,

"Imon" jurnali, №4, 2024 yil