E’zon va iqomat jumlalari ikkitadanmi, bittadanmi o’qilishi kerak?

Iqomat jumlalarining necha marta o’qilishi borasidagi amaliy tafovutlar, bu masalada Payg’ambarimiz (s.a.v.)dan turli rivoyatlar kelganidan kelib chiqqan.

Hanafiy mazhabi bilan birga Sufyon as-Savriy va Ibnul-Muborak kabi boshqa ba’zi olimlar, boshidagi to’rt marta o’qiladigan takbir jumlalari tashqari, e’zon va iqomat jumlalari ikkitadan o’qiladi, deb aytishgan. Dalil sifatida sahobalardan Abdulloh ibn Zaydning e’zon va iqomatga oid ko’rgan va Payg’ambarimiz (s.a.v.) tasdiqlagan tush rivoyatini keltirishadi. Bu tushga oid rivoyatlarda iqomat va e’zonning boshidagi takbir to’rt marta, boshqa jumlalar esa juft qilib zikr qilingan. Yana quyidagi rivoyatni ham dalil sifatida keltirishadi: “Rasulullohning (s.a.v.) e’zonida va iqomatida jumlalar juft-juft edi.” (Tirmiziy, Salat, 142 [194]; qarang: Shayboniy, al-Asar, 1/105 [62]; Saraxsiy, al-Mabsut, 1/128; Ibn Abidin, Raddul-muhtar, 1/388)

Shofe’iy va Hanbaliy mazhablariga ko’ra, e’zon o’qilganda yuqoridagi qarashda bo’lgani kabi dastlabki takbirlar to’rt marta, boshqa jumlalar ikkitadan aytiladi. Iqomatga kelganda esa; bu mazhablarga ko’ra boshidagi takbir bilan “qad qamatis-salat” jumlasi va oxirgi takbirlar ikkitadan, boshqa jumlalar bittadan aytiladi. Molikiy mazhabiga ko’ra esa iqomatda faqat takbirlar ikkitadan, boshqa jumlalar bittadan aytiladi. (Nawaviy, al-Majmu’, 3/91-94) Bu qarashda bo’lganlar quyidagi rivoyatni dalil qilganlar: “Rasululloh(s.a.v.), Bilolga jumlalarni ikkitadan aytib e’zon, bittadan aytib iqomat o’qishni buyurdi.” (Buxoriy, E’zon, 2-3 [605, 607]; Muslim, Salat, 2-3, 5 [378])

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu