Fitr sadaqasi nima va qachon beriladi?

Xalq orasida fitr deb ataladigan fitr sadaqasi (sadaqa-i fitr); inson sifatida yaratilganlik va Ramazon hayitiga yetib kelganlik uchun shukronalik sifatida, diniy jihatdan boy bo‘lgan va Ramazon oyining oxiriga yetgan musulmonning, ma’lum kishilarga berishi vojib bo‘lgan sadaqadir. (Nevevî, el-Mecmû’, 6/103-105) Uning vojibligi sunnat bilan sobit bo‘lgan. (Buxoriy, Zakot, 70-78 [1503-1512]; Muslim, Zakot, 12-21 [984-985])

Kishi o‘zi va kichik farzandlarining fitrini berishga majburdir. Payg‘ambarimiz (s.a.v.) qul-ozod, katta-kichik, ayol-erkak har bir musulmon uchun fitr vojibligini bildirganlar. (Buxoriy, Zakot, 70; [1503]; Abu Dovud, Zakot, 20 [1619])

Fitr sadaqasining vojib bo‘lish vaqti Ramazon hayitining birinchi kuni bo‘lsa-da, hayitdan oldin ham berilishi mumkin. Hatto bu yanada afzaldir. Chunki hayit namozidan oldin berilishi mustahab hisoblanadi. Shuningdek, hayit kuni yoki undan keyin ham berilishi mumkin. Lekin hayitdan keyinga qoldirilishi makruhdir.

Shofiiy mazhabida esa; fitrni, uzrli sabab bo‘lmasa, hayitning birinchi kuni quyosh botganidan keyinga qoldirish haromdir. Fitrni Ramazonning dastlabki kunlarida berish ham joizdir. (Nevevî, el-Mecmû’, 6/128)

Fitrning maqsadi, bir faqirning yashayotgan jamiyatidagi hayot darajasiga mos ravishda bir kunlik oziq-ovqatini ta’minlash orqali uning hayit quvonchiga sherik bo‘lishiga yordam berishdir.

Hozirgi kunda fitr sadaqasi miqdorini belgilashda, kishining bir kunlik odatdagi oziq-ovqat ehtiyojini qoplaydigan miqdorni mezon qilish ma’qulroqdir. Kishi diniy jihatdan boy sanaladiganlarga, usuliga (ota, ona, bobolar va buvilar), furuiiga (farzand va nabiralar) va turmush o‘rtog‘iga fitr sadaqasi bera olmaydi. Fitrlar bir faqirga berilishi mumkin, yoki bir necha faqirga taqsimlanishi ham mumkin. (Kasoniy, Badoyi’, 2/75) Lekin bir kishiga beriladigan miqdor bir fitrdan kam bo‘lmasligi afzaldir.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu