Hayz yoki nifosdagi ayol Qur’on o‘qishi mumkinmi?

Hanafiy, Shofiiy va Hanbaliy mazhablariga ko‘ra, hayz yoki nifosdagi ayol ham, junub bo‘lgan kishi kabi, Qur’on o‘qiy olmaydi. Chunki Payg‘ambarimiz (s.a.s.) “Hayzli ayol va junub kishi Qur’on’dan hech narsa o‘qiy olmaydi.” (Tirmiziy, Tahorat, 98 [131]; Ibn Moja, Tahorat, 105 [595-596]) deb aytganlar. Hazrat Ali ham “Rasulullohni Qur’on o‘qishdan faqat junublik holati to‘sardi.” (Abu Dovud, Tahorat, 88 [229]; Nasoiy, Tahorat, 171 [266]; Ibn Moja, Tahorat, 105 [594]) deganlar. Boshqa bir rivoyatda esa Hazrat Alining “Rasululloh junub bo‘lmaguncha bizga Qur’on o‘qirdilar.” (Tirmiziy, Tahorat, 111 [146]) deganlari rivoyat qilingan.

Umumiy yondashuvdan tashqari, ushbu uch mazhab ichida ayrim tafsilotli ijtihodlar ham mavjud. Hanafiy va Shofiiylar duo va zikr maqsadida, duo ma’nosini o‘z ichiga olgan oyatlarni junub, hayz yoki nifos holatida o‘qish mumkinligini; Shofiiylar tilni harakatlantirmasdan va talaffuz qilmasdan, Mus’hafga qarab yurakdan yoki aqlan o‘qish mumkinligini; Hanbaliylar esa Qur’on o‘qish niyatisiz bismillah, hamd kabi zikirlarni aytish mumkinligini bildirganlar. (Saraxsiy, al-Mabsut, 3/152; Ibn Qudama, al-Mughni, 1/106; Shirbiniy, Mughni’l-muhtaj, 1/290)

Malikiy mazhabida esa ikki xil qarash mavjud. (Ibnul-Jallab, at-Tafri‘, 1/39; Qarofiy, az-Zahira, 1/379) Keyingi ba’zi Malikiylar bu ikki qarashdan, hayz holatidagi ayol ta’lim-tarbiya maqsadida Mus’hafga tegishi va Qur’on o‘qishi mumkinligi haqidagi ijtihodni afzal ko‘rganlar. (Desuqiy, Hashiya, 1/174; Azharī, Jawohir, 1/32)

Hozirgi kunda Qur’on ta’limi va o‘qitilishi uzluksiz davom etishi uchun Malikiy mazhabining ushbu qarashi bilan amal qilish mumkin. Shu bilan birga, Qur’on ta’limi va o‘qitishining turli usullari mavjudligi sababli, hayz va nifos davridagi ayollar o‘qiyotganlarni tinglash yoki yozuvdan eshitib, eshitish orqali o‘rganishlari, oyatlarni so‘zma-so‘z ajratib, to‘g‘ri talaffuzga e’tibor berishlari ham boshqa bir usul bo‘lishi mumkin. Bu usul, ixtilofdan qochish nuqtai nazaridan, ehtiyotkorlik uchun afzal bo‘lishi mumkin.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu