"INSHOLLOH", "MASHOLLOH" SOʻZLARINI OʻZBEKCHA AYTISH MUMKINMI?

Savol: "Insholloh", "Masholloh", "Subhanalloh" soʻzlari qachon aytiladi? Ularning oʻzbekcha maʼnosini aytish mumkinmi?

Javob: "Insholloh" – "Agar Alloh xohlasa", "Alloh nasib qilsa" degan maʼnoni anglatadi va biror ishni rejalashtirganda Allohga bogʻliqlikni bildiradi. "Subhanalloh" – "Alloh nuqsonsiz", "barcha kamchiliklardan pok Alloh" degan maʼnoda, hayrat yoki qoʻrquv paytida aytiladi.

"Masholloh" – Alloh xohlagan narsa degan maʼnoda, biror narsaga hayrat yoki maqtov bildirganda ishlatiladi.

Bu soʻzlar Allohni ulugʻlash, zikr qilish hisoblanadi. Ularning fazilati va qachon aytilishi haqida Qurʼon va hadisda bayon qilingan.

Abu Lays Samarqandiy shunday deydi: "Kim mana bu yetti soʻzni doim aytib yursa, Alloh va farishtalar huzurida maqomi yuqori boʻladi, gunohlari dengiz koʻpigidek boʻlsa ham Alloh uni kechiradi, ibodatning lazzatini totadi, hayoti va oʻlimi yaxshilik bilan toʻladi:

• Har bir ishni boshlaganda bismillahni;

• Har bir ish tugaganda alhamdu lillahni;

• Befoyda gapirib yoki xato qilsa astaghfirullohni;

• Ertaga biror ish qilishni istasa inshollohni;

• Yomon bir ishga duch kelsa la hawla wa la quwwata illa billahil aliyyil azimni;

• Yaqqinidan yoki molidan ayrilganda inna lillahi wa inna ilayhi rojiʻunni;

• Kunduz-kecha la ilaha illallohni koʻp aytib yurish" [1].

Biroq azon aytish, namoz oʻqish kabi faqat arab tilida ado etiladigan ibodatlardan tashqari zikr va tasbih soʻzlarining maʼnosini oʻzbek yoki boshqa tilda aytish mumkin. Lekin arabchasini aytish afzal.

Ibnu Qudama: "Alloh taoloni arab tilidan boshqa tilda zikr qilish joiz. Chunki asosiy maqsad – Allohning ismini tilga olish. Bu barcha tillarda amalga oshadi. Lekin namozdagi takbirlarni arabcha aytish lozim" [2], – degan.

Subhanalloh, astaghfirulloh, insholloh va boshqa soʻzlar Abu Bakr Qodiriy, Maʼjun Jumaboyev, Sodiq Mukhanov, Mirjaqib Dulatov va boshqa adiblarning asarlarida uchraydi. Masalan:

"Toʻy oʻtdi avvalgidan toʻqqiz oʻzgarib, Poygada qoʻrqoq keldi, bahodir qoldi. Eski soʻz ildizi oʻtgan qasamyoddek, Yigit qonunni oldi naql qilib: Bu soʻzni oshirib aytsam, subhanalloh! Doʻstlar, bir oz yaqinlashdik (Abu Bakr Qodiriy, "Qazogʻim").

"Uning soʻzidan juda choʻchib, uy ichidagilarning hammasi "astaghfirulloh" deb qoʻllarini koʻtardilar" (S. Mukhanov, "Hayot maktabi").

Insholloh, xalqqa katta taʼsir beradi, Yer yuzida ikki tomon ovozlaringiz. Oʻlsang shahid, tirik boʻlsang gʻoziy, Xizmatga kuch-quvvat beradi qudrat karim (M. Dulatov, Asarlari).

Shuning uchun Insholloh, Subhanalloh, Masholloh soʻzlari faqat arab tiliga emas, balki barcha musulmonlarga umumiy ibodat soʻzi sifatida qaraladi. Allohni zikr qilish soʻzlarini namoz, azon kabi ibodatlardan tashqari arabchada ham, maʼnosini boshqa tilda ham aytish mumkin. Biroq ibodat soʻzi boʻlgani uchun arabchasini aytish maʼqul.

Bovurjon Abduali

Shariat va fatvo boʻlimi mutaxassisi

[1] Tanbihul gʻofilin, 284-bet.

[2] Al-Mughniy, 13/260.