Islom dini feminizmni qo‘llab-quvvatlaydimi?

Feminizmning asosiy maqsadi – jamiyatning barcha sohalarida ayollarga erkaklar bilan teng imkoniyatlar yaratishdir. Biroq, insoniyat erkak va ayol sifatida ikki jinsga bo‘linishini inobatga olsak, ular biologik va psixologik jihatdan, shuningdek boshqa belgilar bilan ham bir-biridan farq qiladi.

Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) er-xotin munosabatini: «Albatta, ayollar – erkaklarning jon yo‘ldoshi, hayotdagi hamrohi» deb tushuntirgan (Abu Dovud, Termiziy).

Islom dini erkak va ayol o‘rtasidagi munosabatlarni tenglik, adolat va ihson asosida ko‘radi. Bu yerda adolat va ihson darajalari tenglikdan ham yuqori turadi. Shunga qaramay, Islom dini quyidagi holatlarda erkak va ayol huquqlarini tenglashtirgan:

• Inson sifatida tenglik. Alloh taolo Qur’onda shunday deydi:

  «Ey odamlar! Barchangizni bir jon (bir kishidan) yaratgan va undan (o‘ziga o‘xshash) juftini yaratib, u ikkisidan ko‘plab erkak va ayollarni tarqatgan Parvardigoringizdan qo‘rqib, unga itoat qilinglar», – deb bayon qilgan ("Niso" surasi, 1-oyat).

• Diniy majburiyatlarda tenglik. Qur’oni Karimda:

  «Mo‘min erkaklar va mo‘min ayollar – bir-biriga chin dildan do‘st. Ular yaxshilikka buyurib, yomonlikdan qaytaradilar. Namozni to‘liq va o‘z vaqtida o‘qiydilar, zakotni to‘liq beradilar va Allohga hamda payg‘ambariga doimo itoat qiladilar», – deyiladi ("Tavba" surasi, 71-oyat).

• Dunyoda va oxiratda savob va gunohda tenglik. Alloh taolo deydi:

  «Erkak bo‘lsin, ayol bo‘lsin, kim mo‘min bo‘lib savobli va yaxshi ish qilsa, Biz unga albatta pok va go‘zal hayot beramiz. Shuningdek, ularni dunyoda qilgan eng yaxshi amallarini inobatga olib, mukofotlaymiz», shuningdek «Erkak yoki ayol bo‘lsin, o‘g‘rilik qilganlarga kelsak, o‘z qo‘li bilan qilgan jinoyati uchun Alloh tomonidan belgilangan va boshqalarga ibrat bo‘ladigan jazo sifatida qo‘lini kesinglar» – deb buyurgan ("Nahl" surasi, 97-oyat).

• Mol-mulk munosabatlarida tenglik. Alloh taolo Qur’onda shunday deydi:

  «Ota-ona va yaqin qarindoshlardan qolgan merosdan merosxo‘r erkaklarning ulushi bo‘lgani kabi, ota-ona va yaqin qarindoshlardan qolgan meros, oz bo‘lsin yoki ko‘p bo‘lsin, undan merosxo‘r ayollarning ham ulushi bor», – deyiladi ("Niso" surasi, 7-oyat).

• Oila, turmush va madaniy-ma’naviy huquq va majburiyatlarda tenglik. Bu haqda Qur’onda:

  «Ayollarning erlari oldida majburiyatlari bo‘lganidek, erkaklarning ham ayollari oldida qonuniy majburiyatlari bor», – deyiladi ("Baqara" surasi, 228-oyat).

Biroq, Islom dini ayrim holatlarda erkak va ayolning huquq va majburiyatlari bir xil emasligini bildiradi. Masalan, ayollarni ba’zi majburiyatlardan (urushga, jamoat namoziga qatnashish) ozod qilgan, ba’zi majburiyatlarni yuklagan (boshini o‘rab yurish, avratini yopish), erkakning merosdagi ulushini ayolnikidan ikki barobar ko‘p qilib belgilagan, ikki ayolning guvohligini bir erkakning guvohligiga tenglashtirgan, oila boshlig‘i bo‘lish vazifasini erkakka yuklagan va hokazo.

Mutaxassislarning aytishicha, jinslarni to‘liq tenglashtirish insoniyat tabiatiga zid, butun jamiyat uchun zararli, ayniqsa ayollar uchun juda xavfli. Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) erkakka o‘xshashga harakat qilgan ayollarni va ayolga o‘xshashga harakat qilgan erkaklarni yoqtirmagan.

Tayyorladi: Hasan AMANKUL