Namoz vaqtlariИътикаф араб тилида «бир жойда туриш, бир нарсани доимий қилиш, ўзини бир жойга қамаш» маъноларини англатади. Шариатдаги маъноси эса азон айтилган ва қамат тушириладиган масжидда иътикаф ниятида рўза тутиб, маълум бир муддат ўша ерда қолишдир.
Иътикафнинг ҳукми турига қараб турлича бўлади:
Вожиб иътикаф. Бир ишни тили билан ёки ўша ишга киришиш билан, ёки бир иш бўлиб қолса, иътикафда ўтираман деб назр (қасам) қилиш орқали ўзини мажбурлаш. Масалан, «Аллоҳ таолонинг розилиги учун бир ёки ундан кўп кун иътикаф қиламан» деб айтиш орқали амалга оширилади.
Муаккада суннат иътикаф. Рамазон ойининг охирги ўн кунида иътикафда ўтиш — муаккада суннат. Лекин бу кифоя суннат. Яъни бир масжид жамоасидан бир киши бажарса, қолганлар зиммасидан масъулият соқит бўлади. Ойша онамиздан ривоят қилинган ҳадисда:
«Аллоҳ элчиси Аллоҳ таолонинг раҳматига кетгунга қадар Рамазон ойининг охирги ўн кунида иътикафда ўтирган. Ундан кейин аёллари ҳам шундай қилган» , – дейилади.
Мустаҳаб иътикаф. Бошқа вақтларда иътикаф қилиш — мустаҳаб. Иътикафнинг рукни — масжидда ўтириш, шарти — рўза тутиш. Пайғамбаримиз (у зотга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин):
«Иътикаф фақат рўза билан бўлади» , – деганлар.
Бу вожиб ва муаккада суннат иътикафга тааллуқли. Назр ва суннат иътикаф камида бир кун бўлиши керак. Чунки рўза бир кундан кам бўлмайди. Иътикафга бир кун ният қилган одам кундузи ва тунларини ҳам масжидда ўтказиши лозим. Мустаҳаб иътикафда эса озгина вақт ўтирса ҳам етарли. Яъни масжидга намоз ўқишга кирганда иътикаф нияти қилса, масжиддан чиққанча иътикаф қилган ҳисобланади.
Эркаклар иътикафни жамоат билан намоз ўқиладиган масжидда адо этса, аёллар уйида намоз ўқиш учун ажратилган жойда иътикафга кириши мумкин. Масжидда иътикафга кирган эркакларга қандай шартлар бўлса, уйда ўтирган аёлларга ҳам ўша талаблар қўйилади. Иътикаф қилувчи киши хотинини севиб, қучоқласа ёки иътикафда турган жойидан ҳеч қандай узрсиз бир соатга чиқса, Абу Ҳанифанинг фикрига кўра, иътикафи бузилади. Иътикафга кирган киши масжид ичида овқат еши, ухлаши, яхши сўз гапириши мумкин. Шаръий эҳтиёж (ҳожатга чиқиш, ғусл қилиш ва ҳ.к.) бўлганда масжиддан чиқишга рухсат берилади.
Иътикаф ибодатга чуқур берилиш мақсадида қилинади. Иътикафга кириш нафсни тийишда энг қулай усуллардан бири. Шу билан бирга, иътикафга кирган киши Роббисига ибодат қилиш учун яккаликда бўлади. Шу тариқа инсоннинг қалби дунёвий ишлардан узоқлашиб, руҳи ором олади. Шунингдек, Рамазон ойининг охирги ўн кунида иътикафда ўтириш Қадр кечасига тўғри келиш эҳтимолини оширади. Ойша онамиздан ривоятда:
«Пайғамбаримиз Рамазон ойининг охирги ўн кунида тунларини ибодат билан ўтказар, оиласини намозга уйғотар ва аёлларига яқинлашмас эди» , – дейилади.
Шунингдек, Аллоҳ элчиси (у зотга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин):
«Қадр кечасини Рамазоннинг охирги ўн тунларидан изланглар» , – деганлар.
Шунинг учун мусулмонлар иътикаф пайтида ёмон сўз айтмасдан, вақтини кўпроқ намоз ўқиш, илм олиш, зикр қилиш, Қуръон ўқиш, тунги намозга туриш билан ўтказишга эътибор қаратишлари керак.
Медет ҚУРМАШЎҒЛИ,
ҚМДБ Шариат ва фатво бўлими мутахассиси
«Имон» журнали, №3 , 2024 йил
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.