Jamoat bilan namozda iqomat qilinayotganda qachon oyoqqa turiladi?

Jamoat bilan o‘qiladigan namozda, jamoat namoz uchun qachon oyoqqa turishi masalasi namozning o‘ziga emas, uning odob va mustahablariga taalluqlidir.

Imom A’zamga ko‘ra, jamoat bilan namoz o‘qish uchun “Qad qāmatis-salāh”, ya’ni “namoz boshlandi” deyilganda imomning namozni boshlashi namozning odoblaridandir. Imom bu harakati bilan muazzinning so‘zini tasdiqlagan bo‘ladi. Bu ijtihodga ko‘ra, imom va jamoat ushbu jumla aytilishidan oldin saf tartibini olishlari lozim bo‘ladi. (al-Fatāval-Hindiyya, 1/57) Biroq namozga iqomat tugagandan keyin boshlashda ham hech qanday zarar yo‘q. Hatto Imom Abu Yusuf va boshqa ko‘plab mujtahidlarga ko‘ra, to‘g‘rirog‘i ham shudir. (Aliyyul-Qoriy, Fathu bābil-‘ināya, 1/230; Ibn Abidin, Raddul-muhtār, 1/479)

Hanafiy mazhabidagi boshqa bir qarashga ko‘ra esa, muazzin “haydi najotga” ma’nosidagi “hayya ‘alal-falāh” jumlasini aytganda imom va jamoat oyoqqa turadi, (Ibn Nujaym, al-Bahr, 1/321) imom namozni boshlaydi, jamoat esa unga ergashadi.

Shofiiy mazhabiga ko‘ra esa, iqomat tugagandan so‘ng namoz uchun oyoqqa turish mustahabdir. (Nawaviy, al-Majmū‘, 3/252-253) Imom oyoqqa turmasdan yoki hali kelmasdan jamoat namoz uchun oyoqqa turmasligi lozim.

Iqomat qilinayotganda qachon turish masalasi ibodatning o‘ziga emas, odobiga taalluqli bo‘lgani uchun, masjidning kattaligiga, saf tartibini olishga va namozni imom bilan birga boshlashga qarab harakat qilinadi. O‘rtacha kattalikdagi masjid yoki masjidlarda imom mihrobga qarab yurgani ko‘rilganda turish ma’qulroqdir. Chunki Rasululloh (s.a.v.) “Namoz uchun iqomat aytilganda meni ko‘rmasdan oyoqqa turmanglar.” (Buxoriy, Azon, 22 [637]; Muslim, Masojid, 156 [604]) deganlar. Shunga ko‘ra, kishi imomdan ortiqcha orqada qolmaydigan darajada va imom bilan birga namozni boshlashga tayyor bo‘lishi uchun yetarli muddat oldin o‘rnidan turishi lozim. (qarang: Zuhayliy, al-Fiqhul-Islāmiy, 1/719)

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu