Juma namozi eng kam nechta kishi bilan o‘qilishi mumkin?

Juma namozining to‘g‘ri bo‘lishi uchun jamoat shart ekani borasida barcha ulamolar ittifoq qilgan bo‘lsalar-da, zarur deb topilgan eng kam son borasida turli fikrlar bildirilgan.

Juma namozini o‘qish uchun Imom Abu Hanifa fikriga ko‘ra, imomdan tashqari kamida uch kishi; Imom Abu Yusuf va Imom Muhammadga ko‘ra esa imomdan tashqari kamida ikki kishi bo‘lishi kerak. (Ibnul-Humom, Fathu’l-qadir, 2/60)

Imom Shofiiy yangi qarashida (qavli jadid) juma namozining to‘g‘ri bo‘lishi uchun qirq kishi bo‘lishi shart qilingan bo‘lsa-da, eski qarashida (qavli qadim) imom bilan birga uch kishi yetarli deb topilgan. Hanbaliy mazhabiga ko‘ra esa eng kamida qirq kishi bo‘lishi lozim. (Nawaviy, al-Majmu‘, 4/502; Zakariyya al-Ansoriy, al-G‘urar, 2/8; Ibn Qudama, al-Mughni, 2/242) Molikiy mazhabiga ko‘ra esa o‘n ikki kishi bo‘lishi shart. (Harashiy, Sharhu Muxtasar, 2/76-77)

Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.) Madinaga hijratidan oldin Naqiu’l-Hadamatda o‘qilgan juma namozida qirq kishi hozir bo‘lgan edi. (Ibn Moja, Iqomatus-Salavat, 78 [1082]) Biroq kamroq kishi bilan ham juma namozi o‘qilgani ma’lum. Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.) farmoni bilan Mus’ab ibn Umayr Madinada 12 kishiga juma namozini o‘qitgan. (Bayhaqiy, as-Sunanu’l-kubro, 3/255 [5617])

Payg‘ambarimiz (s.a.v.) juma namozini o‘qiyotganlarida, savdo karvoni kelgani xabarini eshitgan jamoatdan o‘n ikki kishi tashqarida qolib, boshqalari chiqib ketgani haqida sahih hadis manbalarida rivoyat bor. (Buxoriy, Jumu‘a, 38 [936]) Bundan tashqari, Hazrati Payg‘ambar bir joyda atigi to‘rt kishi bo‘lsa ham, juma namozi farz ekanini bildirgan. (Bayhaqiy, as-Sunanu’l-kubro, 3/255 [5617])

Ko‘rinib turibdiki, Hazrati Payg‘ambardan (s.a.v.) kelgan rivoyatlar, biri imom bo‘lishi sharti bilan kamida to‘rt kishi bo‘lgan joyda juma namozi o‘qilishi mumkinligini ko‘rsatadi. Bu esa juma namozini o‘qish uchun zarur bo‘lgan kishilar sonining eng past chegarasini belgilaydi.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu