Kolostomi (yo‘g‘on ichakning jarrohlik yo‘li bilan qorin old devoriga chiqarilishi) operatsiyasini boshdan kechirgan…

Kolostomi kasalligida to‘g‘ridan-to‘g‘ri qorin devoriga yopishtirilgan maxsus xaltaga najas nazoratsiz ravishda chiqib turadi. Bunday holatdagi bemorlar uzrli deb hisoblanadi va ibodatlarda uzrli kishilarga berilgan yengilliklardan foydalanadilar. Tahoratdan tashqari boshqa diniy vazifalarda esa uzrli bo‘lmagan odamlar kabi amal qiladilar.

Hanafiy mazhabiga ko‘ra, uzrli kishi har namoz vaqti uchun alohida tahorat oladi. Chunki Payg‘ambarimiz (s.a.v.) uzrli bir ayolga shunday qilishni buyurganlar. (Buxoriy, Vudu’, 63 [228]) Uzrli kishi, uzridan tashqari tahoratni buzadigan boshqa bir holat yuz bermasa, o‘sha vaqtda olgan tahorati bilan xohlaganicha farz, vojib, sunnat, qazo namozlarini, juma va hayit namozlarini o‘qishi, Ka'bani tavof qilishi va Mushafga tegishi mumkin. (Marg‘inoniy, al-Hidoya, 1/34) Lekin uzrli kishining tahorati namoz vaqti chiqishi bilan buziladi. Shuning uchun yangi namoz vaqti kirganda yana tahorat olishi lozim.

Uzrli kishining tahorati uzr holatidan tashqari, tahoratni buzadigan boshqa narsalar bilan ham buziladi. (Kasoniy, Badoyi’, 1/28) Masalan, siydigini ushlab tura olmaydigan va shu sababli uzrli hisoblangan kishi burni qonasa yoki shamollasa, tahorati buziladi.

Shofiiy mazhabiga ko‘ra, uzrli kishi har bir farz namoz uchun alohida tahorat olishi kerak. Chunki uning tahorati o‘qigan namozi tugashi bilan nihoyasiga yetadi. Bu tahorat bilan xohlagancha nafl namoz o‘qishi mumkin. (Shirbiniy, Mug‘niy al-muhtoj, 1/282)

Malikiy mazhabiga ko‘ra, uzrli kishining tahorati vaqting kirishi yoki chiqishi bilan emas, uzrdan tashqari tahoratni buzadigan biror narsa sodir bo‘lsa, shunda buziladi. (Ibn Rushd, Bidayatul-mujtahid, 1/41; Dasuqiy, Hashiya, 1/114-118) Agar bir kishidagi uzr holati uni juda qiynab qo‘ysa va tahorat olishda jiddiy qiyinchiliklarga duchor qilsa, Malikiy mazhabining bu qarashiga amal qilinishi mumkin.

Shuni ham qo‘shimcha qilish kerakki, uzrli kishining kiyimiga, uzr joyidan chiqib tegadigan qon, irinq, siydik, najas, yiring kabi najas (nopok) moddalar namozga to‘sqinlik qilmaydi. Najasning ko‘p yoki oz bo‘lishi hukmni o‘zgartirmaydi. Uzr davom etayotganligi sababli bundan qochishning iloji yo‘q. Lekin bu najas moddalar kiyimiga yoki libosiga qayta tegmaydigan bo‘lsa, yuvilishi kerak. (Ibn Obidin, Raddul-muxtor, 1/306-307)

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu