Namoz vaqtlariShahid (shahidlik martabasiga erishgan kishi) – bu Alloh yo‘lida vafot etgan, dinini, or-nomusini va vatanini dushmanlardan himoya qilib jon bergan musulmon hisoblanadi.
Shahidlar ikki turga bo‘linadi:
<p>Birinchisi – mukammal shahid. Alloh yo‘lida jangda halok bo‘lgan yoki isyonchi yoki bosqinchi tomonidan o‘ldirilgan kishi bu dunyoda ham, oxiratda ham shahid hisoblanadi.</p>
<p>Ikkinchisi – musulmon bo‘lib, faqat oxiratda shahidlik maqomiga erishadiganlar. Ular oxiratda shahid maqomiga ko‘tariladi va uning mukofotiga sazovor bo‘ladi. Oxirat shahidlari – qorin kasalligi, vabo, cho‘kib ketish yoki yonib halok bo‘lgan va shunga o‘xshash kasalliklardan vafot etganlardir.</p>
Oxirat shahidlari mukammal shahidlardan farq qiladi: ularni g‘usl qilinadi, kafanga o‘raladi va ularning ustidan janoza namozi o‘qiladi. Mukammal shahid esa faqat qoni va boshqa najaslardan tozalanadi, g‘usl qilinmaydi. U ustidan janoza namozi o‘qiladi va u vafot etgan kiyimida dafn qilinadi[1].
Payg‘ambar (u zotga Allohning salomi va barakoti bo‘lsin) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilingan hadisda shunday degan: “Shahidlar besh toifa: vabo (yoki unga o‘xshash kasallik)dan vafot etgan; qorin kasalligidan vafot etgan; cho‘kib ketgan; vayronalar ostida qolib halok bo‘lgan; va Alloh yo‘lida shahid bo‘lgan” [2].
Abu Dovud rivoyat qilgan hadisda, Alloh yo‘lida vafot etganlardan tashqari, yuqorida sanab o‘tilganlarga qo‘shimcha ravishda, olovda kuyib vafot etgan va tug‘ruq paytida vafot etgan ayol ham shahidlar sirasiga kiradi.
Imom Navaviy aytadi: “Olimlar aytishicha, Allohning rahmati bilan, og‘ir azob va dard bilan vafot etganlar ham shahidlik maqomiga erishadi” [3]. Biroq, oxirat shahidlari faqat hadislarda sanab o‘tilganlar bilan cheklanmaydi[4]. Shunga o‘xshash ma’nodagi boshqa holatlar ham shahidlik darajasiga ega bo‘lishi mumkin. Shu sababli, ba’zi olimlar shahidlar sonini yigirmaga, boshqalari esa qirq atrofida deb hisoblashadi[5]. Shu sababli, “koronavirus” pnevmoniyasidan vafot etgan musulmonlarni ham oxirat shahidlari ro‘yxatiga kiritish mumkin, bunga quyidagi dalillar asos bo‘ladi:
<p>Birinchidan, kasallikning og‘irligi, virusning yuqish xavfi va og‘riqning kuchliligi olimlar aytgan shahidlik darajasiga sabab bo‘ladi.</p>
<p>Ikkinchidan, bu epidemiya hadislarda umumiy til bilan zikr qilingan ba’zi kasalliklarning bir qismidir. Masalan, qorin kasalligi. Ba’zi olimlarning fikricha, bu ichki a’zolar kasalliklaridan vafot etganlarni ham o‘z ichiga oladi[6]. Ya’ni, jigar, buyrak, o‘pka kabi a’zolar kasalliklari ham ichki a’zolar kasalligi hisoblanadi.</p>
<p>Uchinchidan, shariatda bezgak[7] va sil[8]dan vafot etganlar ham shahid hisoblanadi. Bu kasalliklarning belgilari koronavirusga o‘xshash.</p>
<p>To‘rtinchidan, hadisda zikr qilingan shahid kasalliklari faqat Payg‘ambar (u zotga Allohning salomi va barakoti bo‘lsin) zamonidagi kasalliklar bilan cheklanmaydi. Ular bugungi kunda ham o‘xshash simptomlarga ega kasalliklarni o‘z ichiga oladi. Masalan, pnevmoniya. Uning asosiy belgilari – isitma, yo‘tal, nafas qisishi, kuchli og‘riq[9], bu koronavirusda ham uchraydi.</p>
<p>Beshinchidan, koronavirus infeksiyasi belgilari hadislarda “ta’uun” deb atalgan kasallikka o‘xshaydi. Olimlar uni vabo deb ta’riflashgan. Badroddin Ayniy uni “vabo” deb atagan, chunki u yuqumli va tez o‘limga olib keladi. Bu kasallik barcha xavfli epidemiyalarni o‘z ichiga oladi[10].</p>
Shu sababli, koronavirus infeksiyasidan vafot etgan musulmonni oxirat shahidi deb hisoblash mumkin. Biroq, uni dafn qilishda shariatga muvofiq g‘usl qilinadi, kafanga o‘raladi va janoza namozi o‘qiladi.
Shariat va fatvo bo‘limi
<p>[1] Janoza va dafn marosimlari, 81-82-betlar.</p>
<p>[2] Buxoriy rivoyat qilgan.</p>
<p>[3] Navaviy, Sharhu Muslim, 13/63.</p>
<p>[4] Oxirat shahidi – jarohatdan uzoq vaqt o‘tib vafot etgan, go‘dak, aqli zaif, tasodifan o‘ldirilgan kishi, ustiga devor qulab tushgan, safarda vafot etgan, xolera yoki zaharlanish, tutqanoq, isitma, zaharli hasharot chaqishi, tug‘ruqda vafot etgan ayol va juma kechasi vafot etganlar ham shular jumlasidan.</p>
<p>[5] Fathul-Bari, 6/43, At-Tanvir Sharhu al-Jami as-Sag‘ir, 6/551.</p>
<p>[6] Navaviy, Sharhu Muslim, 13/63.</p>
<p>[7] Daylamiy rivoyat qilgan. Hofiz Suyutiy hadisning sahihligini tasdiqlagan.</p>
<p>[8] Tabaroniy rivoyat qilgan.</p>
<p>[9] Lamgatu at-tanqih fi sharhi mishkatil-masabih, 4/41.</p>
<p>[10] Umdatul-Qoriy, 14/129.</p>
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.