Makruh vaqtlar qaysilar? Qaysi vaqtlarda qazo va qaysi vaqtlarda nafl namoz o‘qilmaydi?

Ba’zi vaqtlarda ayrim ibodatlarni ado etish taqiqlangan. Bu vaqtlarga karohat (makruh) vaqtlar deyiladi. Uqba ibn Amir al-Juhaniy’dan quyidagicha rivoyat qilingan: “Rasululloh (s.a.s.) bizga uch vaqtda namoz o‘qishni yoki o‘liklarimizni dafn etishni man qildilar: Quyosh chiqqanidan boshlab (bir yoki ikki nayza bo‘yi) ko‘tarilguncha, quyosh osmonning o‘rtasida tik turganidan (g‘arbga) og‘ishigacha va quyosh sarg‘ayganidan boshlab botguncha.” (Muslim, Salâtü’l-musâfirîn, 293 [831]; qarang: Abu Dovud, Tatavvu‘, 298 [1277]; Janâiz, 55 [3192])

Quyosh chiqayotgan vaqtda hamda to‘g‘ri tepada turganida namoz o‘qilmaydi. Quyosh botishidan oldingi karohat vaqtida faqat shu kunning asr namozining farzi o‘qilishi mumkin. Lekin asr namozini uzrsiz ravishda shu vaqtdan kechiktirish makruhdir.

Bu vaqtlarga kirish va tugash vaqtlari o‘rtacha iqlim hududlari uchun quyidagicha:

• Quyosh chiqqanidan boshlab, 40-50 daqiqa o‘tgunga qadar,

• Quyosh to‘g‘ri tepada turgan vaqt (peshin vaqti kirishiga taxminan 10 daqiqa qolganidan peshin vaqti kirguncha),

• Quyosh botishidan oldin, ko‘zlarni qamashtirmaydigan holga kelganidan boshlab botguncha (quyosh botishiga 40-50 daqiqa qolganidan shom namozi vaqti kirguncha) (Marg‘inoniy, al-Hidoya, 1/42)

Sanab o‘tilgan karohat vaqtlarida qazo namozlari, vitr kabi vojib namozlar o‘qilmaydi, shuningdek, karohat vaqtidan oldin tayyorlangan janoza namozi ham o‘qilmaydi. Bu vaqtlarda tayyorlangan janoza namozi esa o‘qilishi mumkin. Oldin o‘qilgan sajda oyati sababli “tilovat sajdasi” ham qilinmaydi. Lekin karohat vaqtida o‘qilgan sajda oyatining sajdasini keyinga qoldirish afzal bo‘lsa-da, shu vaqtda ham qilish mumkin.

Bundan tashqari, quyidagi vaqtlarda ham faqat nafl namoz o‘qish makruhdir:

• Bomdod namozining sunnati bundan mustasno, imsak vaqti kirgandan quyosh chiqqunga qadar bo‘lgan vaqtda,

• Asr namozini o‘qigandan so‘ng quyosh botguncha bo‘lgan vaqtda,

• Shom namozi vaqti kirganda farz o‘qilmasdan oldin,

• Juma kuni xatib minbarga chiqqanidan so‘ng (Marg‘inoniy, al-Hidoya, 1/42-43)

Abu Said al-Hudriy’dan quyidagicha rivoyat qilingan: “Rasululloh (s.a.s.)dan eshitdim: Bomdod (namozi o‘qilgandan) so‘ng, quyosh ko‘tarilguncha boshqa namoz yo‘q. Asr (namozidan) so‘ng, quyosh botguncha boshqa namoz yo‘q.” (Buxoriy, Mavâqîtü’s-salât, 31 [586]; Muslim, Salâtü’l-musâfirîn, 288 [827])

Shofiiy mazhabiga ko‘ra esa quyosh chiqishi, to‘g‘ri tepada turishi va botishi vaqtidagina faqat nafl namoz o‘qish makruhdir. Lekin bu vaqtlarda farz namozlar, qazo namozlari, rawatib sunnatlar, tahiyyat al-masjid kabi sababli namozlar o‘qilishi mumkin. Bundan tashqari, asrdan so‘ng quyosh sarg‘ayganidan botguncha nafl namoz o‘qish tanzihan makruhdir. (Navaviy, Rawza, 1/192)

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu