Namoz vaqtlari«Мазҳаб» сўзи йўл, йўналиш маъносини англатади. Шариатда маълум услублар орқали Қуръон ва суннатдан чиқарилган ҳукмлар ва қарашлар тўплами мазҳаб деб аталади. Бугунги кунда аҳли суннат ва жамоатнинг тўрт мазҳаби дунёда кенг тарқалган. Улар – Ҳанафий, Моликий, Шофеъий ва Ҳанбалий мазҳабларидир.
Кейинги авлод (халаф) уламолари, мусулмонларнинг маълум бир мазҳабга эргашиши вожиб, деб айтганлар. Чунки ҳар бир мусулмон мустақил равишда Қуръон ва ҳадисдан тўғридан-тўғри ҳукм чиқаришга қодир эмас. Агар ҳар ким ўз билганича амал қилса, жамоат ичида турли ихтилофлар ва тортишувлар тўхтамайди.
Зафар Аҳмад Усмоний (Аллоҳ унга раҳмат қилсин) ўзининг «Иғлаус-сунан» китобида шундай дейди: «Ҳақиқатда, тўрт мазҳаб имомлари – ҳидоят йўлида. Қайси бир юртда улардан қайсининг мазҳаби тарқалган бўлса ва унинг уламолари ҳамда китоблари кўп бўлса, ижтиҳод даражасига етмаган (яъни оят ва ҳадислардан мустақил ҳукм чиқара олмайдиган) одам учун ўша мазҳабга эргашиш – вожиб. Ўз юртида кенг тарқалмаган ва уламолари кўп бўлмаган мазҳабга эргашиш тўғри эмас. Чунки бундай ҳолда ўша мазҳабнинг барча ҳукмларини ўрганиш имкони бўлмайди. Буни яхши билиш керак.
Агар бир юртда барча мазҳаб вакиллари тарқалган ва халқ орасида машҳур бўлса, шунингдек, ўша мазҳабларнинг уламолари ҳам етарли бўлса, ижтиҳод даражасига етмаган киши ўзи хоҳлаган мазҳабга эргашиши жоиз бўлади».
Машҳур уламолардан Абдулҳай Лакнауий ўзининг «Фатволар тўплами» китобида Шоҳ Валиюллоҳ Деҳлавийнинг қуйидаги сўзини келтиради: «Ҳиндистон ва Мовароуннаҳр мамлакатларида шофеъийлар, ҳанбалийлар ва моликийлар мазҳаби тарқалмаган. Бошқа мазҳаб китоблари ҳам етарли эмас. Шунинг учун бу ҳудудларда яшайдиган, ижтиҳод даражасига етмаганлар учун Абу Ҳанифа мазҳабини тутиш вожиб бўлади. Макка ва Мадинадаги аҳвол эса бошқача. Чунки у ерда барча мазҳаб вакилларини топиш мумкин».
Қозоғистон мусулмонлари диний бошқармаси тасарруфидаги барча масжидларда Имом Аъзам Абу Ҳанифа (Аллоҳ унга раҳмат қилсин) мазҳаби асосида шариат амал қилинади ва шу асосда ибодат қилинади. Мамлакатимизда қабул қилинган сўнгги қонунга кўра, Қозоғистон мусулмонлари айнан шу мазҳабга амал қилиши белгилаб қўйилган.
Тайёрлади: Ҳасан АМАНҚУЛ,
«Мунара» газетаси, №10, 2022 йил
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.