Namoz vaqtlariШариатимизда эр-хотиннинг бир-бирида ҳақлари бор. Улар хотиннинг эри, эрнинг хотини олдидаги ва иккаласига умумий бўлган ҳақлар деб бўлинади.
Пайғамбаримиз (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин) видолашув ҳажида: «Албатта, хотинларингизнинг сизларда, сизларнинг ҳам хотинларингизда ҳақларингиз бор», – деганлар.
Шулардан бири – меҳр. Яъни келин никоҳ туяётганда эридан меҳр талаб қилишга ҳақли.
Ислом динида эркакнинг хотинига меҳр бериш – вожиб. Лекин бу никоҳнинг шартларидан эмас, яъни меҳр берилмасдан туйилган никоҳ ҳам тўғри ҳисобланади. Бу ҳақда Муҳаммад Абу Захра ўзининг «Ал-аҳвалу аш-шахсия» китобида: «Меҳр – эрнинг зиммасидаги, хотиннинг оладиган ҳақи. Бу никоҳ келишувининг бир ҳукми ёки натижаси сифатида қаралади. Никоҳнинг тўғри бўлиши учун шарт эмас. Шунинг учун меҳри айтилмасдан қиилган никоҳ ҳам тўғри ҳисобланади. Лекин никоҳ туйилган пайтда меҳр бериш мажбурияти юкланади. Ҳатто эр-хотин меҳр бермасликка келишиб олган бўлса ҳам, уни эр беришга мажбур.
Никоҳ туяётганда меҳрни айтиб ўтиш – суннат. Чунки никоҳ пайтида уни айтиб ўтиш нафсга ёқади ва тортишувлардан сақлайди. Меҳрни никоҳ вақтида ёки кечиктириб бериш, ёки бўлиб тўлаш ҳам мумкин. Ҳанафий мазҳабига кўра, меҳр мол ёки пул кўринишида бўлиши керак. Келажакда тортишув бўлмаслиги учун молнинг тури, қиймати каби жиҳатлар аниқ белгиланиши лозим.
Меҳрнинг энг юқори миқдорига ҳеч қандай чеклов йўқ. Аллоҳ таоло «Нисо» сураси, 20-оятда:
«Уларнинг бирортасига кўп меҳр берган бўлсангиз, ундан ҳеч нарса қайтариб олманглар», – дейди.
Меҳрнинг энг кам миқдори – Ҳанафий мазҳабига кўра, ўн дирҳам. Саҳобалар даврида 10 дирҳам бир олтин динарга тенг эди. Бир динарнинг оғирлиги 4,25 грамм бўлган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси уламолар кенгаши меҳрнинг энг кам миқдорини 4,25 грамм олтин билан ҳисоблаш ҳақида фатво қабул қилган. Меҳр қиймати шу миқдордан кам белгиланса, уни шу миқдорга етказиш керак.
Ислом – енгил дин. Аллоҳ таоло мусулмонлардан унинг енгиллигидан фойдаланишни истайди. Шунинг учун меҳрнинг миқдорини эркакнинг моддий имконияти ва оилавий шароитини ҳисобга олиб белгилаш мақсадга мувофиқ. Чунки меҳр эркакни қарзга ботириб қўймаслиги ёки қизнинг кўнглини қолдирмаслиги керак. Агар эркак меҳрни бир зумда тўлашга қодир бўлмаса, бир қисмини олдиндан (меҳр муғажжал), қолганини кейинроқ (меҳр муажжал) тўлаши мумкин. Ибн Ҳиббон ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин):
«Хотинларнинг энг яхшиси – меҳри кам бўлганидир», – деганлар.
Медет ҚУРМАШЎҒЛИ,
«Имон» журнали, №1, 2023 йил
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.