MEDITATSIYA QILISH MUMKINMI?

Meditatsiya (meditatio) lotin tilidan tarjima qilinganda "chuqur, uzoq o‘ylash", "tafakkur qilish" degan ma’noni anglatadi. Meditatsiya haqida gap ketganda ko‘z oldimizga avvalo lotos holatida o‘tirgan monaxlar keladi. Lekin uning tashqi ko‘rinishiga emas, lug‘aviy ma’nosiga qarasak, umuman tafakkur qilish, zikr qilish Islomda ham bor.

Alloh Taolo Qur’onda: "Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida, tun va kunduzning almashinishida aql egalari uchun, shubhasiz, belgilar bor. Ular Allohni tik turgan holda ham, o‘tirgan holda ham, yotgan holda ham eslab, osmonlar va yerning yaratilishi haqida tafakkur qilib (shunday deydilar): 'Robbimiz! Sen bularni behuda yaratmading. Sen Poksan! Bizni do‘zax azobidan asra!" ('Oli Imron' surasi, 190-191-oyatlar). Keyingi oyatda: "Bu misollarni odamlar (Allohning qudrati haqida) tafakkur qilishi uchun keltiramiz!" – degan.

Bu oyatlar Qur’on oyatlarini chuqur tushunib, Alloh Taoloni eslab, Uning ulug‘ligini tafakkur qilishga chaqiradi.

Lekin hozirgi kunda hinduizm va buddizm asosiga qurilgan meditatsiya turi – Islomga zid. Chunki unda hinduizm va buddizmga xos ibodat va Alloh Taologa shirk keltirish bor. Shuning uchun shariatimizda bunday meditatsiya qat’iyan man etiladi. Bundan tashqari, bu yerda boshqa dinlarga taqlid qilish ham bor.

Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): "Kim bir qavmga o‘xshasa, u – shulardandir", – degan.

Islomda boshqa dinlarga taqlid qilib, o‘xshashlik qilish mumkin emas.

Ko‘pincha odamlar meditatsiyani tushkunlikdan chiqish, bezovtalikni kamaytirish, ongni tartibga solish, o‘ziga ishonch hosil qilish kabi maqsadlarda tanlaydi. Islom bu maqsadlarga Allohning roziligini olish orqali yetadigan quyidagi amallarni tavsiya qiladi.

1. Tafakkur (o‘ylash). Tafakkur – Yaratuvchining ulug‘ligi, qudrati, rahmatini o‘ylab, tafakkur qilish. Alloh Taoloning ulug‘ligini tafakkur qilish juda muhim. Chunki hozirgi hayotimiz bizni doim dunyo ishlari bilan band qiladi. Har bir inson qalbida bo‘shliq bor. Shu bo‘shliqni Allohning ulug‘ligini tafakkur qilib to‘ldirish kerak. Allohning ulug‘ligini tafakkur qilish bu dunyoga haddan ortiq bog‘lanishdan saqlaydi. Shuning uchun har bir farz namozidan keyin kamida besh daqiqa tinch o‘tirib, Allohning ulug‘ligi va bizga bergan ne’matlari haqida o‘ylashimiz kerak.

2. Shukr qilish. Allohga shukr qilish nafaqat qanoat va minnatdorchilikni o‘rgatadi, balki Allohga yaqinlashtiradi. Har birimiz bir darajada shukr qilamiz. Ba’zan nogironlik, kambag‘allik kabi holatlarni ko‘rib, Alloh bergan ne’matlarga shukr qilamiz. Lekin biz Allohga doim shukr qilishimiz kerak. Umar ibn Abdulaziz (Alloh undan rozi bo‘lsin): "Allohning ne’matlari haqida tafakkur qilish – ibodatning eng yaxshisi", – degan.

3. Yolg‘izlik. Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) vahiy kelishidan oldin Hiro g‘origa borib, jamiyatdagi voqealarni o‘ylab ko‘rardi. Payg‘ambarlikdan so‘ng har Ramazon oyining oxirgi o‘n kunida i’tikofga kirardi. Sahobalarini ham i’tikofga chaqirgan. Yolg‘iz o‘tirganda jim turish afzal. Chunki jimlik orqali inson yuragini eshita oladi. Sufyon Savriy: "Jim turib, tinch o‘tirish – ibodatning eng avvali", – degan.

4. Zikr qilish. Zikr qilish – Allohni ulug‘lash va madh etuvchi so‘zlarni takrorlash. Ko‘pincha bu zikrlarni o‘ylamay, tez aytamiz. Zikrni tafakkur bilan qilish qalbni yomon fikrlardan tozalaydi.

5. Qur’on o‘qish. Har qanday vaqtda Qur’on o‘qish. Masalan, qiyinchilikka duch kelsangiz, tahorat olib, Qur’on o‘qing. Qur’on o‘qish orqali inson ruhiy boyib, yomon xulq va fikrlardan tozalanadi.

Xulosa qilib aytganda, musulmon kishi ruhiy yuksalish, qalb tinchligi va Allohning roziligiga erishish uchun yuqorida zikr etilgan, shariatimizda ruxsat etilgan yo‘llarni tanlagani ma’qul. Dinga zid bo‘lgan boshqa dinlarning ibodatlariga taqlid qilish esa man etiladi.

Medet Qurmoshuli

"Imon" jurnali, №10, 2023 yil