“Mevlânâ” so‘zi nimani anglatadi? Bu iborani Alloh, Payg‘ambar va odamlar uchun ishlatish to‘g‘rimi?

Mevlâ lug‘atda “Parvardigor, xo‘jayin, do‘st, o‘rtoq, yordamchi, egasi va sohibi, qul ozod qilgan, ozod bo‘lgan qul, ishni bajargan, boshqaruvchi” kabi ko‘plab ma’nolarga ega. Allohga nisbatan ishlatilganda “sevish, himoya qilish, yordam berish, tasarruf va himoyasida bo‘lish” kabi ma’nolar ko‘proq namoyon bo‘ladi. Mevlâ so‘zining asosiy ma’nosi — muhabbat va ma’naviy yaqinlikdir. (Ibnul-Asir, en-Nihâye, “vly” bobi 5/227; Ibn Manzur, Lisanul-Arab, “vly” bobi 15/406)

Mevlâ so‘zi Qur’onda ham Alloh, ham insonlar uchun ishlatilgan. Bu so‘z “Bilingki, Alloh sizlarning mevlângizdir (sohibingizdir). U naqadar go‘zal mevlâ (sohib) va naqadar go‘zal yordamchidir!” (al-Anfal, 8/40) hamda “Sen bizning mevlâmizsan.” (al-Baqara, 2/286) oyatlarida Alloh (j.j.) uchun; “O‘sha kunda do‘st do‘stga hech qanday foyda bera olmaydi.” (ad-Duhan, 44/41) oyatida esa inson uchun ishlatilgan. Turli hadislarda ham “mevlâ” Allohning ismlaridan biri sifatida zikr etilgan: “Alloh bizning Mevlâmizdir.” (Buxoriy, Jihod, 164 [3039]; Maghoziy, 17 [4043])

Shunga ko‘ra, “mevlâ” so‘ziga “bizning” ma’nosini beruvchi “nâ” zamirini qo‘shib hosil bo‘lgan “mevlânâ” iborasi ham Alloh, ham Payg‘ambar (s.a.v.), ham insonlar uchun ishlatilishi mumkin.

Alloh uchun “Mevlânâ” deyilganda “Parvardigorimiz, sohibimiz”; Payg‘ambar (s.a.v.) yoki insonlar uchun aytilganda esa “do‘stimiz” yoki “xo‘jayinimiz” ma’nolari nazarda tutiladi.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu