Mo‘jiza nima va uning turlari qanday? Payg‘ambar alayhissalomning qanday mo‘jizalari bor?

Mo‘jiza — bu, payg‘ambarlik da’vosida bo‘lgan kishining rostligini ko‘rsatish uchun Alloh (s.v.t.) tomonidan yaratilgan va o‘z xususiyatlari jihatidan odamlarni unga o‘xshashini keltirishdan ojiz qoldiradigan g‘ayritabiiy hodisadir. (Qodiy Abduljabbor, al-Mug‘ni, 15/199)

Islom olimlari Muhammad (s.a.v.) va boshqa payg‘ambarlarning ko‘rsatgan mo‘jizalarini idrok etilishiga ko‘ra aqliy, hissiy va xabariy; maqsadiga ko‘ra esa hidoyat, yordam va halokat mo‘jizalari deb tasnif qilganlar.

Aqliy mo‘jizaga eng katta misol Qur’ondir. Chunki Qur’on har davrdagi aql egalariga murojaat qiladigan, aqlni lol qoldiradigan, boshqalar unga o‘xshashini yaratishda ojiz qolgan ulkan va abadiy mo‘jizadir. Bu haqiqat Qur’oni Karimda shunday bayon qilinadi: “Agar bandamizga nozil qilganlarimizdan shubhangiz bo‘lsa, bas, unga o‘xshash bir sura keltiring, agar rostgo‘y bo‘lsangiz, Allohdan boshqa guvohlaringizni (yordamchilaringizni) ham chaqiring.” (al-Baqara, 2/23) Payg‘ambar (s.a.v.) ham Qur’onning eng buyuk mo‘jiza ekanini bir hadisida shunday ta’kidlaganlar: “Barcha payg‘ambarlarga, o‘z zamonlarida yashagan odamlarning iymon keltirishiga sabab bo‘ladigan mo‘jizalar berilgan. Albatta menga berilgan eng buyuk mo‘jiza — Alloh vahiy qilgan Qur’ondir.” (Buxoriy, I‘tisom, 1 [7274]; Muslim, Iymon, 239 [152])

Odamlarning sezgi a’zolariga ta’sir qiladigan g‘ayritabiiy hodisalarga hissiy mo‘jizalar deyiladi. Salih (a.s.)ning tuyasi (Hud 11/64-68), Muso (a.s.)ning asosi ilonga aylanishi va qo‘li nur sochishi (al-A‘rof 7/106-108), Iso (a.s.)ning qush shaklida yasagan loyni jonlantirishi, o‘liklarni tiriltirishi, tug‘ma ko‘r va teri kasalligiga chalinganlarni davolashi (Oli Imron, 3/49; al-Maida, 5/110) kabi misollar hissiy mo‘jizalardandir.

Muhammad (s.a.v.)ning asosiy mo‘jizasi Qur’oni Karim bo‘lsa-da, unga hissiy mo‘jizalar ham berilgan. Badr jangida musulmonlarga farishtalarning yordam berishi (Oli Imron, 3/122-123; al-Anfal, 8/9-10) Qur’onda zikr qilingan hissiy mo‘jizalardandir. Rasulullohning ozgina ovqat bilan ko‘plab odamlarni to‘ydirishi, kam miqdordagi suvni ko‘paytirishi, xurmo daraxti poyasining nola qilishi (Buxoriy, Manoqib, 25 [3572, 3578, 3583]) voqealari ham hadisda zikr qilingan hissiy mo‘jizalardandir.

Payg‘ambarlarning Allohdan kelgan vahiy asosida bergan g‘aybiy xabarlariga xabariy mo‘jiza deyiladi. Osiyona jamiyatlarga oldindan aytgan falokatlarning aynan yuz berishi, Iso (a.s.)ning suhbatdoshlarining uylarida nima yeyishlari va nimalarni jamg‘arib qo‘yganlarini xabar berishi (Oli Imron, 3/49), Rasulullohning (s.a.v.) Rumliklar forslarni urushda yengishini (ar-Rum, 30/1-4) va Kisroning saltanati qulashini (Buxoriy, Manoqib, 25 [3619]) xabar berishi bu turdagi mo‘jizalardandir.

Mubohasa sharti doirasida inkor qiluvchilarning ko‘z o‘ngida va ularni ojiz qoldiradigan tarzda yuzaga kelgan mo‘jizalarga hidoyat mo‘jizalari deyiladi. Bu turdagi mo‘jizalar odamlarning e’tiqodiga ta’sir qilib, xolis kishilarga foyda beradi. Salih (a.s.)ning tuyasi (Hud 11/64-68), Muso (a.s.)ning asosi va nurli qo‘li (al-A‘rof 7/106-108), Iso (a.s.)ning shifo mo‘jizasi (al-Maida, 5/110) va Muhammad (s.a.v.)ning Qur’on mo‘jizasi shular jumlasidandir. (al-Baqara, 2/23-24) Faqat Qur’onni o‘qib musulmon bo‘lgan ko‘plab odamlar bo‘lgani kabi, Muso (a.s.)ning asosi ilonga aylanib, sehrgarlarning qilgan boshqa ilonlarini yutib yuborgani natijasida sehrgarlarning iymon keltirishi ham shunday voqealardandir.

Mo‘minlarning ehtiyojlarini qondirish uchun yuzaga kelgan ilohiy yordamlar ham yordam/nusrat mo‘jizalaridir. Muso (a.s.)ning isroilliklar uchun Allohning amri bilan toshdan suv chiqarishi (al-Baqara, 2/60), qavmiga osmondan mann va salva (kudrat noni va bedana) yuborilishi, ularni soya qilish uchun bulut keltirilishi (al-A‘rof 7/160), Iso (a.s.)ga osmondan to‘la dasturxon tushirilishi (al-Maida 5/112-115), Badr va Hendak janglarida farishtalarning musulmonlarga yordam berishi (Oli Imron 3/123-127; al-Ahzab 33/9), turli holatlarda suvning ko‘payishi va ovqatning barakali bo‘lishi (Buxoriy, Manoqib, 25) ham shu turga kiradi.

Inkor qilishda qat’iy turgan qavmlarni jazolash uchun yuzaga kelgan mo‘jizalar esa halokat mo‘jizalaridir. Qur’ondagi bayonlarga ko‘ra, halokat mo‘jizalari kuchli bo‘ron, dahshatli tovush, to‘fon, zilzila kabi tabiiy ofatlar tarzida yuz beradi (al-Ankabut, 29/40). Nuh qavmining to‘fon bilan (al-Ankabut, 29/14), Samud, Od va Madyan xalqlarining dahshatli tovush bilan (Sod, 38/13-15), Lut qavmining yashagan shahri ostin-ustin qilinib, ustiga tosh yog‘dirilishi bilan (Hud, 11/82-83, al-Qamar, 54/34), Fir’avn va uning lashkari esa dengizda cho‘kib halok bo‘lishi (ash-Shuaro, 26/66) shular jumlasidandir. Payg‘ambarlarning ko‘plab dalil va mo‘jizalariga qaramay iymon keltirmagan inkor qiluvchilarning halok qilinishi Allohning bir qonunidir. Halokat mo‘jizalari, shu bilan birga, keyingi avlodlar uchun ogohlantirish va ibrat manbaidir.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu