Namoz vaqtlariInson o‘zi yashaydigan uyi, kiyimi, mebeli, ishchi transporti va ishlatadigan asbob-uskunalari uchun zakot to‘lamaydi. Chunki bular insonning asosiy ehtiyojlariga kiradi va foyda keltirmaydigan mulk hisoblanadi (Хашиату ибн Абидин, 2/284).
Agar bir kishining yashab turgan uyida bir nechta xonasi bo‘lsa va u faqat ikki xonasidan foydalansa, qolgan xonalar ham uning asosiy ehtiyojidan ortiq bo‘lsa ham, ular uchun zakot to‘lamaydi.
Agar musulmonning ikki uyi bo‘lsa, u birida yashasa, ikkinchisida yashamasa va uni sotmoqchi bo‘lmasa, bu uylardan zakot to‘lamaydi. Lekin agar ikkinchi uyini sotishga qo‘ygan bo‘lsa, undan zakot to‘lash vojib bo‘ladi. Biroq, uy sotilmaguncha zakot bermaslikka haqli. Chunki agar u sotilmagan mulkdan zakot bermoqchi bo‘lsa, bu zakot sotilgan mulk uchun hisoblanmaydi. Uy sotilgandan so‘ng, olingan puldan zakot to‘laydi (Хидая, 1/260). Zakot to‘lashda uyning sotilish vaqtidagi bozor narxi hisobga olinadi.
Agar musulmon bir nechta uyga ega bo‘lib, ularni ijaraga bersa, u uylardan zakot to‘lamaydi. Lekin ijaradan tushgan pulni boshqa tijorat moliga qo‘shib, undan zakot to‘lashi lozim (Фатх аль-Кадир, 2/176).
Agar u yashab turgan uyini sotsa va uning qiymati nisob miqdoriga yetsa hamda bir yil davomida qo‘lida tursa, u holda bu puldan zakot to‘lash vojib bo‘ladi. Chunki erkin, aqli raso, balog‘atga yetgan musulmon o‘z mulki nisob miqdoriga yetsa va bir yil davomida qo‘lida bo‘lsa, zakot to‘lashi farz bo‘ladi (Хидая, 1/258).
Yer, bino, inshoot va yerga bog‘liq boshqa mulklar uchun ham zakot uydagi kabi hisoblanadi.
Hasan AMANKUL,
DUMK Shariat va fatvo bo‘limi boshlig‘i o‘rinbosari
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.