Namoz vaqtlariIslom dinida muqaddas kunlar, tunlar va oylar qamariy yil hisobiga asosan aniqlanadi. Bu yil hisobi oy fazalarining o‘zgarishiga qarab yuritiladi. Yangi oy (ҳилал) ko‘ringanda yangi oy boshlanadi. Qamariy oy 29 yoki 30 kun bo‘ladi.
Musulmon yil hisobi Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) Makka shahridan Madinaga hijrat qilgan vaqtdan boshlanadi. Bunga sabab Umar ibn Xattob (unga Alloh rozi bo‘lsin) Basra hokimi Abu Muso al-Ash‘ariyga (unga Alloh rozi bo‘lsin) xat yozadi. Abu Muso (unga Alloh rozi bo‘lsin) Umarga (unga Alloh rozi bo‘lsin) javob xatida shunday deydi: “Sizning xatingizni oldim. Lekin qachon yozilgani haqida sana ko‘rsatilmagan”, – deydi.
Shundan so‘ng ikkinchi xalifa Umar ibn Xattob (unga Alloh rozi bo‘lsin) islom taqvimini qaysi vaqtdan boshlash masalasini boshqa sahobalar bilan maslahatlashib, turli fikrlar bildirildi. Oxiri, hamma kelishib, Payg‘ambarimizning (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) Makka shahridan Madinaga hijrat qilgan yilidan boshlashga qaror qilishdi. Shu kundan boshlab ҳижра yil hisobi boshlandi.
Musulmon taqvimi quyoshga emas, oyga asoslanganligi sababli gregorian taqvimidan ancha farq qiladi. Shu sababli bir yili 10, boshqa yili 11 kunga qisqaroq bo‘ladi. Shu bois musulmon bayramlari gregorian taqvimining turli kunlariga to‘g‘ri keladi.
Musulmon taqvimi 12 oydan iborat. U taxminan 354 yoki 355 kunni tashkil etadi. Bu haqda Qur’oni Karimda shunday deyiladi:
«Albatta, Alloh huzurida oylarning soni o‘n ikki. Osmonlar va yer yaratilgan kundan boshlab Allohning Kitobida (Lauh Mahfuzda) (shunday yozilgan)», – deyiladi. (“Tavba” surasi, 36-oyat).
Muqaddas haj oylaridan keyin keladigan Muharram oyi – Hijriy yil hisobining birinchi oyi. Aynan shu Muharram oyidan musulmon taqvimida yangi yil boshlanadi. Quyosh taqvimida yangi kun tungi soat o‘n ikkidan keyin boshlansa, oy taqvimida yangi kun quyosh botgandan keyin boshlanadi. Alloh taolo Qur’onda shunday deydi:
«Alloh taolo tunni orom olish, kun va oyni hisob uchun yaratgan», – deyiladi. (“An’am” surasi, 96-oyat).
Hijriy yil hisobi dinimizdagi Ramazon oyining boshlanishi, ro‘za, qurbon hayiti kabi diniy bayramlarni aniq belgilash imkonini beradi. Musulmon yil hisobi butun dunyoda bir xil bo‘lib, musulmon jamiyati vaqtni yagona tizimga keltiradi.
Medet QURMASHULI
“Imon” jurnali, №12, 2024 yil
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.