Namoz o‘qimaslik uchun uzrli sabab bo‘lishi mumkinmi?

Ma’lumki, namoz dinimizda ado etilishi buyurilgan ibodatlarning eng muhimi hisoblanadi. Kalima-i shahodatdan keyin, Islom binosi qurilgan besh asosning birinchisidir. Aqli raso va balog‘at yoshiga yetgan har bir musulmon uchun namoz o‘qish farzdir. Uni tark etish yoki kechiktirishga shar’iy uzr bo‘lmasdan vaqtida ado etmaslik va qazoga qoldirish gunoh hisoblanadi. Namoz; uxlab qolish, unutish yoki bosh bilan ham ishora qilib o‘qiy olmas darajada kasal bo‘lish kabi shar’iy uzr bo‘lmaguncha qazoga qoldirilmaydi. Payg‘ambarimiz (s.a.s.) shunday deganlar: “Birortangiz uxlab qolsa yoki unutib bir namozni o‘z vaqtida o‘qiy olmasa, uni eslagan paytda o‘qisin.” (Muslim, Masajid, 316 [684]; q. Buxoriy, Mavoqit as-salat, 37 [597])

Ko‘p band bo‘lish, oila a’zolarining rizqini topish uchun ishlash yoki safarga chiqish kabi holatlar namozni kechiktirish uchun uzr hisoblanmaydi. Qur’oni Karimda shunday deyiladi: “Shunday kishilar borki, ularni na bir tijorat, na bir savdo Allohni zikr qilishdan, namozni to‘g‘ri ado etishdan va zakot berishdan to‘xtata olmaydi. Ular, yuraklar va ko‘zlar o‘zgarib ketadigan kunning dahshatidan qo‘rqadilar.” (an-Nur, 24/37)

Ish beruvchi yoki ish joyida mas’ul bo‘lgan kishi, namoz o‘qishni istagan xodimlariga, jum’a namozi va besh vaqt namozni o‘qish imkoniyatini yaratib berishi kerak. Biroq, xodim ham ishini aksatmasligi va ish intizomini saqlash nuqtai nazaridan ish beruvchi yoki rahbarlardan ruxsat olishi ma’qul bo‘ladi. Ruxsat berilmasa ham o‘qilgan namoz maqbul hisoblanadi. Namoz o‘qish imkoniyati bo‘lmagan joyda ishlayotgan kishi bu imkoniyatni topa oladigan ish izlashga harakat qilishi ma’qul.

Agar xodimlar izlashlariga qaramay boshqa imkon topa olmasalar; peshin bilan asrni, asrni oldinga surib peshin vaqtida yoki peshinni kechiktirib asr vaqtida; shom bilan xuftonni esa xufton vaqtiga kechiktirib yoki xuftonni shom vaqtiga olib (jam qilib/birlashtirib) o‘qishlari mumkin. Lekin bu holat zarurat hukmida ekanini unutmasliklari lozim.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu