NAMOZDA OYOQNI KENG QO'YISH TO'G'RIMI?

Ba'zan ba'zi odamlarning namozda tik turgan paytda oyoqlarini haddan tashqari keng qilib turishini ko'ramiz. Jamoat bilan o'qiyotganda esa oyoqlarini yonidagi odamning oyog'iga tekkizib turadi va buni sunnat deb hisoblaydi. Ularning bu amali yonidagi odamning diqqatini chalg'itishi mumkin. Bu haqda Payg'ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin) shunday degan:

«O'zingizga ham, boshqalarga ham zarar yetkazmang», – deb ogohlantirgan (Hakim).

To'rt mazhab imomlari ham oyoqni haddan tashqari keng qilib namoz o'qishni buyurmagan. Bu holat hadislarni noto'g'ri tushunish natijasida yuzaga kelgan. To'g'ri tushunish uchun dinimizning oltin asriga yaqin yashagan ulamolarning so'zlariga murojaat qilish lozim. Chunki ular hadislarni bizdan ko'ra yaxshi bilgan, to'g'ri tushungan va shunga muvofiq hukm chiqargan.

Bu borada hanafiy mazhabining nufuzli "I'la'us-sunan" kitobida quyidagicha keltiriladi: "Nu'mon ibn Bashirdan (Alloh undan rozi bo'lsin) rivoyat qilinadi: Allohning elchisi (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin) odamlarga qarab: "Saflaringizni to'g'rilang!" – deb 3 marta takrorladi. U: "Allohga qasamki, albatta saflaringizni to'g'rilaysizlar, aks holda Alloh taolo yuraklaringiz orasini qarama-qarshi qilib qo'yadi", – dedi. (Nu'mon): "Men bir kishining yelkasini yonidagining yelkasiga, tizzasini yonidagining tizzasiga, tovonini uning tovoniga tekkizib turganini ko'rdim" (Abu Dovud).

Anas ibn Molikdan (Alloh undan rozi bo'lsin) rivoyat qilinadi: "Payg'ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin): "Saflaringizni to'g'rilang, chunki men sizlarni orqamdan ham ko'rib turaman", – dedi. Shunda biz yelkamizni yonimizdagining yelkasiga, oyoqlarimizni uning oyog'iga tekkizib turardik (Buxoriy). Hozirgi kunda ba'zi odamlar bu hadisi sharifni so'zma-so'z tushunib, safda oyoqlarini yonidagilarning oyog'iga tekkizib turishni shart deb hisoblab olishgan. Ular o'zlarini qiynab, namoz tugaguncha shunday turishadi. Aslida yelka yelkaga, tizza tizzaga va oyoq oyoqqa tekkizib turish juda og'ir ish. Biroq,

«Alloh hech bir jonni toqatidan tashqari narsaga buyurmaydi» («Baqara» surasi, 286-oyat).

Barcha a'zolarni bir-biriga tekkizib turishni hech kim to'liq amalga oshira olmaydi. Chunki namoz o'qiyotganlarning bo'yi har xil bo'lishi mumkin. Hadisning ma'nosi safni to'g'ri qilish uchun ushbu a'zolarni bir-biriga to'g'irlash kerakligini bildiradi. Bundan namoz o'qiyotganlarning yelkalari, bo'yinlari va oyoqlari bir chiziqda bo'lishi tushuniladi. Shuningdek, agar oyoqni oyoqqa tekkizish namozning belgilangan sunnati bo'lganida, sahobalar uni tark etmay doim bajargan bo'lishardi. Aslida esa bunday bo'lmagan. Bundan tashqari, ulamolar bu hadisi sharifni "oyoqni oyoqqa tekkizib turish iqomat vaqtida safni aniq to'g'rilash uchun aytilgan, namoz boshlanganda esa bunday qilish shart emas" deb izohlaydi.

Namozda tik turganda oyoqlar qanchalik bir-biriga yaqin bo'lishi borasida turli qarashlar bor. Shofiiy mazhabida "bir qarich miqdorida bo'lishi kerak" deyiladi. Hanbaliy va Molikiy mazhabi ulamolari esa oyoqlar orasini keng ham qilmaydi, bir-biriga tekkizib ham turmaydi, balki odatdagi holatdan oshirib yubormasdan o'rtacha turishni mustahab deb hisoblaydi.

Bizning Hanafiy mazhabimizda tik turganda oyoqlar orasini to'rt barmoq miqdorida ochib turish sunnat hisoblanadi, chunki shu holat xushu' (kamtarinlik, sokinlik) holatiga yaqin, deyiladi (Hashiyatu Ibn Obidin, 1/479). Biroq bu miqdor oyoqlarini keng ochib turishga asosli sababi yo'q kishilar uchun belgilangan. Agar gavdali, semiz odamlar muvozanatni saqlash uchun oyoqlarini kengroq ochib turishga muhtoj bo'lsa, ularga odatdagi holatda erkin turishga ruxsat beriladi. Chunki bu yerda uzoq vaqt tik turganda ham sokinlikni yo'qotmaslik ko'zda tutilgan.

Hasan AMONQUL,

O'zbekiston musulmonlari idorasi diniy reabilitatsiya bo'limi mudiri

«Munara» gazetasi, №7, 2023 yil