Ҳомиладор ҳайвонни сўйиш мумкинми?

Аллоҳ таоло ер юзидаги барча нарсани инсоният манфаати учун яратган. Бу ҳақда Қуръонда шундай дейилади:

هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا

«У (Аллоҳ) ердаги нарсаларнинг барчасини сизлар (инсонлар) учун яратди» [1] дейилади.

Инсон яратилганидан буён ҳайвонлар гўшти билан ҳаёт кечириб келади.

Абу Саид ал-Худрий ривоят қилади: «Пайғамбаримиздан (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин): "Эй Аллоҳнинг Расули! Биз туя, сигир ва қўйни сўйганимизда ичида ҳомиласи чиқади. Уни ейиш мумкинми ёки ташлаб юбориш керакми?" деб сўраганимизда, у зот: "Ихтиёр қилсангиз, уни енглар, чунки онасининг сўйилиши унинг ҳам сўйилиши ҳисобланади" [2] деб жавоб бердилар.

Ҳадисда айтилганидек, ҳомиладор ҳайвонни сўйишга рухсат бор. Лекин туғишга яқин қолган ҳомиладор ҳайвонни сўйиш – макруҳ [3]. Шариат жамият ёки шахсий эҳтиёж бўлмаса, сабабсиз уй ҳайвонларини сўйишга, ёввойи ҳайвонларни овлаш ва ўлдиришга, дарахтларни асоссиз кесишга рухсат бермайди.

Ибн Рушд: «Кўпчилик манфаатига хизмат қилаётган ҳомиладор туя, ер ҳайдашда ишлатиладиган сигир ва сутли қўйни сўйиш мумкин эмас» [4] дейди.

Ҳомиладор ҳайвон сўйилганда, ичидаги ҳомиланинг гўштини ейиш ҳукми иккига бўлинади:

1. Жумла уламоларнинг фикрига кўра, агар ҳомилага жон кирмаган бўлса (яъни қон ёки гўшт бўлса) ёки тўлиқ шаклланмаган бўлса, уни ейиш мумкин эмас. Чунки у ўлик ҳисобланади.

1. Агар ҳомилага жон кириб, тўлиқ шаклда чиққан бўлса, бу борада бир нечта фикр бор:

• Агар тўлиқ тирик туғилса, уни алоҳида сўйиш керак. Агар сўйилмасидан олдин ўлиб қолса, у ўлик ҳисобланади.

• Онаси сўйилмасидан олдин ҳомиласи ўлгани аниқ бўлса, уни ейиш мумкин эмас.

• Ҳомиладор ҳайвон сўйилиб, ичидаги ҳомиласи ўлик чиқса, унинг қачон ўлгани аниқ бўлмагани учун, кўпчилик уламоларнинг фикрига кўра, онасининг сўйилиши билан ўлган деб ҳисобланади. Лекин бу масалада уламолар орасида ихтилоф бор. Саҳобаларнинг кўпчилиги ва имом Молик, имом Шофеъий, имом Ҳанбал, имом Абу Юсуф, имом Муҳаммад бундай ҳомилани ейишга рухсат берган. Улар Пайғамбаримиз (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин): «Онаси сўйилса, у ҳам сўйилган ҳисобланади» ҳадисини далил қилиб, онасини сўйиш ҳомиласини ҳам сўйиш билан баробар деганлар.

Имом Абу Ҳанифа, Зуфар, Ҳасан ибн Зиёд эса бундай ҳомилани ейиш мумкин эмас, деб қуйидаги оятни далил қиладилар:

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ

«Сизларга ўлик (ўлдирилмаган ҳайвон) ҳаром қилинди» [5].

Ушбу уламоларнинг фикрига кўра, ҳомиладор ҳайвон сўйилгандан кейин ичидаги ҳомила тирик бўлмаса, у ўлик ҳисобланади. Чунки ичидаги ҳомиланинг ҳаёти мустақил бўлади. Чунки у онаси ўлганидан кейин ҳам тирик қолиши мумкин. Шунинг учун уни алоҳида сўйиш керак, дейилади [6].

Хулоса қилиб айтганда, ҳомиладор ҳайвонни сўйишга рухсат берилади. Фақат туғишга яқин пайтда сўйиш – макруҳ. Сўйилган ҳайвоннинг ҳомиласи тирик чиқса, уни сўйиб ейиш мумкин. Агар ўлик туғилса, ейиш мумкин эмас. Шунингдек, қурбонликка сўйилган ҳомиладор ҳайвоннинг ичидаги ҳомиласи тирик бўлса, уни ҳам онаси каби сўйиб, гўштини тарқатиш керак. Лекин уни сўймасдан, ҳатто қурбонлик вақти ўтиб кетса ҳам, тирик ҳолда садақа қилинади [7]. Лекин қурбонликка ҳомиладор ҳайвонни танламаслик мақсадга мувофиқ.

Шариат ва фатво бўлими

[1] «Бақара» сураси, 29-оят.

[2] Абу Довуд, 2/253. Ҳаким, 4/114.

[3] Ал-Фатаво ал-Ҳиндия, 12/5231. Ал-Фатаво ас-Сирожия, 391.

[4] Мавоҳибу ал-Жалийли ли шарҳи мухтасар Халили, 4/347.

[5] «Моида» сураси, 3-оят.

[6] Ал-Мавсуъа ал-Фиқҳия, 21/201-203.

[7] Ал-Фатаво ал-Ҳиндия, 5/372.