ONLAYN NIKOH O‘QISH TO‘G‘RIMI?

Bugungi kunda jamiyatda telefon yoki internet orqali erkak va ayolning nikoh o‘qitishi haqida ko‘p gapirilmoqda. Hayotdagi eng muhim va esda qolarli nikoh shartnomasi tuzilayotganda kelin bir joyda, kuyov boshqa joyda, guvohlar esa yana boshqa joyda bo‘lishi mumkin. Shariat nuqtai nazaridan bunday nikoh qanchalik to‘g‘ri?

Hozirgi mashhur ulamolar va nufuzli fatvo tashkilotlari bu masalani batafsil o‘rganib, shariat asoslariga tayangan holda javob bergan. Jumladan, Iroq fatvo va da’vat ishlari bo‘yicha Ulamolar kengashi, mashhur olim Vahba Zuhayliy, Mustafa Zarqo kabi bir qator ulamolar, agar aldov va shariatni kamsitish xavfi bo‘lmasa, onlayn tarzda nikoh o‘qish joiz deb hisoblashgan (Majallat ul-fiqh al-islami», 2/867-888).

Shuningdek, Islom Fiqh akademiyasi Ulamolar kengashi, Saudiya Arabistoni Podshohligi Doimiy Fatvo qo‘mitasi, Pokiston "Dar ul-uloom" islom universiteti Ulamolar kengashi va olim Muhammad Yusuf Bannuriy, shayx Muhammad Taqiy Usmoniy kabi ko‘plab zamonaviy ulamolar, shariatning muhim shartlari to‘liq bo‘lmagani uchun onlayn nikoh to‘g‘ri emas deb fatvo berganlar ("Islom Fiqh akademiyasi birinchi yig‘ilishi qarorlari to‘plami", 10-bet; "Fataavo Dar ul-uloom", 3/558; "Fataavo Usmoniy", 2/204).

Bundan tashqari, Hanafiya mazhabi ulamolari qadimdan ijob (taklif) va qabulning (qabul qilish) bir necha sharti borligini, ulardan biri – bir majlisda (bir joyda) bo‘lishi lozimligini aytishgan. Alauddin Kasani (Alloh uni rahmat qilsin) bu shart haqida shunday deydi:

“Nikoh bitimi tuziladigan joyga oid shart shuki, ikki nikoh o‘qituvchi (kuyov va kelin) bir majlisda bo‘lishi kerak. Ijob va qabul bir majlisda bo‘lishi lozim. Agar majlis boshqa-boshqa bo‘lsa, nikoh sharti amalga oshmaydi”, – degan ("Bada’i us-sanayi’", 2/232).

Alauddin Haskafiy (Alloh uni rahmat qilsin) ham bu masalada shunday deydi:

“Ijob va qabul shartlaridan yana biri – ikki nikoh o‘qituvchi bir majlisda, bir joyda bo‘lishi kerak”, – deb aytgan ("Raddul muxtor", 4/76).

Ibni Obidin "al-Bahr ur-Roiq" kitobidan iqtibos keltirib:

“Majlis har xil bo‘lsa, nikoh sharti amalga oshmaydi. Nikoh o‘qituvchilardan biri ijob (taklif) qilganda, ikkinchisi o‘rnidan turib ketsa yoki boshqa ish bilan mashg‘ul bo‘lsa, ijob bekor bo‘ladi... Otga minib yoki yurib ketayotib nikoh o‘qilsa ham, to‘g‘ri emas. Lekin bir kemada ketayotgan bo‘lsa, unda to‘g‘ri bo‘ladi. Chunki kema bir joy hukmida hisoblanadi”, – deb xulosalaydi ("Raddul muxtor", 4/76).

Shariatga muvofiq nikoh tuzilayotganda nikoh o‘qituvchilar va guvohlar bir majlisda bo‘lishi shart. Bu shartlar tufayli telefon, internet yoki boshqa zamonaviy aloqa vositalari orqali o‘qilgan nikohning to‘g‘ri emasligi haqidagi fatvolar dalil jihatidan ustun hisoblanadi. Shuningdek, hozirgi paytda nikohni turli firibgarliklarda ishlatish holatlari yuzaga kelmasligiga hech kim kafolat bera olmaydi.

Hasan Amanqul,

"Munara" gazetasi, №3, 2020 yil