Namoz vaqtlari"Prank" deb odamni noqulay yoki noo‘rin vaziyatga solish, aldash maqsadida hazil qilish tushuniladi. Bunday hazilni uyushtiradigan yoki tashkil qiladigan kishini prankchi (hazilkash) deb atashadi.
Ko‘plab hazillar boshqalarni qo‘rqitish yoki hayratga solish bilan bog‘liq bo‘ladi. Bunday harakatlar inson salomatligiga, oilaviy, do‘stlik va qarindoshlik munosabatlariga zarar yetkazadi. Shuning uchun Islom dinida boshqalarni qo‘rqitishga ruxsat berilmaydi.
Hadislardan birida quyidagi voqea bayon qilinadi. Sahobalar Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) bilan safarda bo‘lishganida, ulardan biri uxlab qoladi. Boshqa bir sahoba hazillashish maqsadida uning o‘qini yashirib qo‘yadi. Uyg‘onganida o‘qini topolmay, qattiq qo‘rqib ketadi. Atrofdagilar esa kulishadi. Bu voqeani eshitgan Allohning elchisi (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): "Musulmon odam boshqa musulmonni qo‘rqitmasin", – deb nasihat qilgan (Abu Dovud).
Imom Zarkashiy (Alloh unga rahm qilsin) bu masalani quyidagicha izohlaydi: "Hazil tariqasida birovning molini olish harom. Hatto uni qaytarib berish niyatida bo‘lsa ham, egasidan so‘ramasdan, hazillashib olish man etiladi. Bu ish haqiqiy deb qabul qilinadi. Chunki musulmon birodaringiz molini yo‘qotdim deb o‘ylashi mumkin. Bu esa uni qo‘rqitadi", – deb tushuntiradi (Tuhfat ul-muhtoj, 10/287).
Bundan tashqari, yolg‘on gap, hatto hazil bo‘lsa ham, baribir yolg‘on bo‘lib qoladi. Hazillashganda ham yolg‘on gapirilmasligi kerak.
Payg‘ambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): "Odamlarni kuldirish uchun yolg‘on gapirgan kishiga halokat bo‘lsin, halokat bo‘lsin!" – degan (Abu Dovud).
Yana bir hadishda Payg‘ambarimiz Muhammad (u zotga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) shunday degan: "Albatta, birovni masxara qilgan odamlarga jannat eshiklari ochiladi va ulardan biriga: 'Bu yerga kel', – deyiladi. U xavotirlanib eshik oldiga yetib borganida, eshik yopiladi. So‘ngra boshqa eshik ochilib: 'Tezroq bu yerga kel', – deb chaqiriladi. U qayg‘urib eshik oldiga yaqinlashganda, yana yopiladi. 'Bu yerga kel' degan so‘zni eshitib, ochiq eshikka borishni bas qilmaguncha, bu hol davom etaveradi" (Ibn Abu Dunyo).
Shuningdek, haddan tashqari kulgi, noo‘rin hazil va kulgu Allohni eslashdan va din ishlaridan chalg‘itadi, qalbni qattiqlashtiradi, adovat va nafratga olib keladi, insonning obro‘sini tushiradi.
Tayyorlagan: Hasan AMANKUL
"Munara" gazetasi, №4, 2022 yil
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.