Namoz vaqtlariQabriston – vafot etgan insonlarni dafn qilish uchun ajratilgan joy. Qabrga borib, marhumlarni eslab, ibrat olish, ular uchun duo qilish va Qur’on tilovat qilib, savobini ularga bag‘ishlash maqsadida ziyorat qilinadi.
Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) shunday deganlar: «Men avval sizlarga qabrlarga borishni man qilgan edim. Endi esa ziyorat qila beraveringlar», – deganlar (Muslim). Yana bir hadishda: «Qabrlarni ziyorat qilish oxiratni eslatadi», – deyilgan (Termiziy).
Qabr ziyoratining o‘ziga xos odoblari bor. Shulardan biri – qabr boshida Qur’on oyatlarini o‘qib, savobini marhumga bag‘ishlab duo qilishdir. Qabristonda Qur’on o‘qib, duo qilish to‘rt mazhab ulamolari tomonidan ma’qullangan. Musulmon odam qabr boshiga borganda o‘zi bilgan, yod olgan sura va oyatlarni o‘qiydi. Biroq quyidagi sura va oyatlarni o‘qish haqida hadis va asarlarda (sahobalar va tobeinlarning so‘zi) kelgan.
«Yosin» surasini o‘qish. Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) bir hadislarda:
«Yosin» – Qur’onning yuragi. Kim uni Alloh roziligi va oxirat uchun o‘qisa, albatta gunohlari kechiriladi. Vafot etganlaringizga ham «Yosin» surasini o‘qinglar»
, – deganlar. Boshqa rivoyatda:
«O‘liklaringizga «Yosin» surasini o‘qinglar»
, – deyilgan. Misrning sobiq muftiyi, doktor Ali Juma: «Mayyitga o‘qiladigan eng afzal sura – «Yosin». Chunki bu surani o‘qish unga qabr azobini yengillashtiradi va qabri nurli bo‘ladi», – deganlar.
«Fotiha», «Baqara» surasining dastlabki 5 oyati va oxirgi oyatlarini o‘qish. Abdulloh ibn Umar (unga Alloh rozi bo‘lsin) rivoyat qilganlar:
«Men Payg‘ambarimizning (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) shunday deganlarini eshitdim: «Orangizdan birortangiz vafot etsa, uni ko‘p kutdirmay, qabrga dafn qilinglar. Dafn qilingandan so‘ng birortangiz boshida turib «Fotiha» surasini, oyoq tomonida turib «Baqara» surasining oxirgi qismini o‘qisin»
, – deganlar. Boshqa rivoyatda:
«Fotiha» o‘rniga «Baqara» surasining dastlabki oyatlarini o‘qinglar»
, – deyilgan.
«Fotiha», «Ixlos», «Takosur» suralarini o‘qish. Hadisda:
«Kim qabristonga kirganda, «Fotiha» surasini, «Qul huvallohu ahad» surasini, «Alhakumut takosur» surasini o‘qib, so‘ng: «Allohim, Sening kalomingdan o‘qiganlarimning savobini shu qabrda yotgan mo‘min erkak va mo‘min ayollarga bag‘ishladim», desa, ular unga shafoatchi bo‘ladilar»
, – deyilgan. Shuningdek, «Falaq», «Nas» kabi suralarni o‘qish haqida ham asarlar kelgan. Hanbaliy mazhabi olimi Hofiz al-Maqdisiy: «Bu hadislarning darajasi zaif bo‘lsa-da, qabr boshida Qur’on o‘qish dinimizda asosga ega. Musulmonlar har doim vafot etganlarga Qur’on o‘qib kelganlar», – deganlar.
Xulosa qilib aytganda, ahl as-sunna e’tiqodiga ko‘ra, vafot etganlarga Qur’on o‘qib, savobini bag‘ishlasa, savobi ularga yetadi.
Medet QURMASH O‘G‘LI,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Shariat va fatvo bo‘limi mutaxassisi
«Imon» jurnali, №2, 2024 yil
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.