Qadar va qazo ga ishonish iymon asosimi?

Qadar va qazo — hamma narsaning Alloh tomonidan ma’lum va tartibli tarzda yaratilgani va taqdir etilganiga dalolat qiluvchi oyatlar bilan birga, ilohiy ilm bo‘lgan va bo‘ladigan barcha mavjudot va hodisalarni o‘z ichiga olishini bildiruvchi oyatlarda ham ta’kidlangan. Ushbu oyatlarning ba’zilarida Ulug‘ Alloh shunday deydi: “...Uning huzurida hamma narsa bir o‘lchov (miqdor) bilandir.” (ar-Ra‘d, 13/8); “...Hamma narsani yaratib, unga tartib bergan va taqdirini belgilagan Alloh, eng ulug‘dir.” (al-Furqon, 25/2); “Ayting: Alloh biz uchun yozganidan boshqasi bizga aslo yetmaydi...” (at-Tavba, 9/51)

Bundan tashqari, Alloh har bir narsaning yaratuvchisi ekanini, (bandaning ixtiyori bilan bog‘liq holda) xohlaganini zalolatda qoldirib, xohlaganini hidoyatga yetkazishini, insonlarning o‘limini ham Uning taqdir qilganini bildiruvchi oyatlar ham (qarang: az-Zumar, 39/62; as-Soffat, 37/96; al-A‘rof, 7/178; al-Vaqia, 56/60) mohiyatiga ko‘ra, koinotda hamma narsa ma’lum bir taqdirga bog‘liqligini va bu ham Alloh Taolo tomonidan belgilanganini ko‘rsatadi. Payg‘ambarimiz (s.a.v.) ham “Jibril hadisi” deb mashhur bo‘lgan hadisda qadarni iymon qilinishi lozim bo‘lgan narsalar qatorida sanaganlar. Ushbu hadiska ko‘ra, Jibril (a.s.) Payg‘ambarimizdan: “Iymon nima?” deb so‘raganlarida, u zot: “Allohga, farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga, oxirat kuniga, yaxshilik va yomonligi bilan qadariga iymon keltirishdir.” (qarang: Muslim, Iymon, 1 [8]; Abu Dovud, Sunan, 17 [4695]; Termiziy, Iymon, 4 [2610]) deb javob berganlar.

Ahl as-sunna olimlari yuqoridagi oyatlar va Payg‘ambarimizning hadislariga asoslanib, qadar va qazoga iymon keltirishni iymon asoslaridan deb hisoblashgan.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu