Qashshoq ijarachidan olinadigan ijara to‘lovi olinmay, zakotga hisoblanishi mumkinmi?

Zakotning to‘g‘ri bo‘lishi uchun qashshoqga beriladigan pul yoki mol uning mulkiga o‘tkazilishi, ya’ni unga egalik huquqi berilishi shart. Bu esa zakotning amalda qashshoqka topshirilishi bilan amalga oshadi. (Ibn Abidin, Raddul-muhtar, 2/369) Masalan, ovqat tayyorlab, uni qashshoqlar yeyishi mumkinligini e’lon qilish yoki ularga yedirish bilan o‘sha ovqat ularning mulkiga o‘tgan hisoblanmaydi. Lekin o‘sha ovqat zakot niyati bilan qashshoqka topshirilsa, mulk o‘tkazilgan, ya’ni zakot berilgan bo‘ladi. Shunga ko‘ra, biror kishiga qarz berilayotganda zakotga niyat qilinmagan, keyin esa bu pulni zakotga hisoblashga niyat qilinsa, pulning o‘zi mavjud bo‘lmagani uchun mulk o‘tkazilishi amalga oshmaydi. Demak, biror kishiga qarz sifatida berilgan pul keyinchalik qarzdorga zakot niyati bilan hadya qilinsa, zakot berilgan hisoblanmaydi. To‘rt mazhab olimlari ham shu fikrdalar.

Mulk o‘tkazish (temlik) tushunchasiga kengroq ma’no bergan ba’zi olimlar esa qashshoqning zimmasidagi ijara kabi qarzni unga hadya qilishni ham mulk o‘tkazish deb hisoblab, buni joiz deb topganlar. (Qaradaviy, Fiqhu’z-zakot, 3/325-326; Zuhayliy, al-Fiqhu’l-Islami, 3/1981) Ushbu oxirgi fikrga ham amal qilish mumkin.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu