Qazo namozining dalili nima?

Ko‘r’onda o‘z vaqtida o‘qilmagan namozlarning qazo qilinishi haqida aniq bir ifoda yo‘q, biroq Payg‘ambarimiz (s.a.s.) o‘z vaqtida o‘qiy olmagan namozlarini qazo qilgan va sahobalariga ham shuni tavsiya qilgan. Rasululloh (s.a.s.) shunday deganlar: “Kim namozni unutib qo‘ysa yoki uxlab qolsa, eslaganida uni o‘qisin. Uning kafforati faqat shudir.” (Muslim, Masojid, 315 [684]; qarang: Buxoriy, Mavoqit as-salat, 37 [597]). Yana Payg‘ambarimiz (s.a.s.) Hendak urushi paytida jangning zo‘ridan asr namozini o‘qiy olmaganlar; shunda “Bizni asr namozidan to‘sishdi. Alloh ularning uylarini va qabirlarini olov bilan to‘ldirsin.” deb duo qilganlar va asr namozini shom vaqti qazo qilganlar. (Muslim, Masojid, 205 [627]; qarang: Buxoriy, Da’avat, 58 [6396]). Shuningdek, Xaybar fathidan qaytayotganda bir joyda to‘xtashganida uxlab qolishgan va vaqtida o‘qiy olmagan bomdod namozini quyosh chiqqandan keyin qazo qilganlar. (Muslim, Masojid, 309 [680])

Besh vaqt farz namoz va vitr namozi qazo qilinadi. Qazo bo‘lgan bomdod namozi shu kunning peshinidan oldin qazo qilinsa, sunnati ham qazo qilinadi. Bundan tashqari, peshin namozining to‘rt rakatlik birinchi sunnati ham vaqti chiqmaguncha peshin farzidan keyin o‘qiladi. Yana, o‘tgan namozlar qanday qazo bo‘lgan bo‘lsa, shunday o‘qiladi: safarda qazo bo‘lgan bo‘lsa, safarda; muqim bo‘lsa, muqim holatda qazo qilinadi. (Mavsiliy, al-Ihtiyor, 1/63)

Unutish yoki uxlab qolish kabi uzrsiz, ataylab tark etilgan namozlarning qazosi haqida hech qanday hadis yo‘q. Lekin bu ataylab tark etilgan namozlarning qazosi kerak emas degani emas. Chunki Ramazonda ataylab jinsiy aloqa qilib ro‘zasini buzgan kishiga Rasululloh (s.a.s.) ham kafforat, ham o‘sha kunning ro‘zasini qazo qilishni buyurganlar (Ahmad ibn Hanbal, al-Musnad, 2/208 [6944-6945]; Bayhaqiy, as-Sunan al-kubro, 4/382 [8059-8060]), bu esa farz ibodat ataylab tark etilsa ham qazosi lozimligiga dalildir. Bundan tashqari, Payg‘ambarimiz (s.a.s.) uzr sababli vaqtida o‘qiy olmagan namozlarini qazo qilganlari va sahobalarga ham shunday buyurganlari inobatga olinsa, uzrsiz tark etilgan namozlarning qazo qilinishi avvalo zarur degan xulosa kelib chiqadi. (Nawaviy, al-Majmu’, 3/68)

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu