Qiblasi noto‘g‘ri aniqlangan masjidlar bilan bog‘liq nima qilish kerak?

Qiblaga yuzlanish (istikbâl-i qibla) namozning farzlaridandir. Ka’baga yaqin joyda bo‘lib, uni ko‘rib namoz o‘qiyotganlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri Ka’baga yuzlanishlari lozim. Islom olimlarining ko‘pchiligi fikriga ko‘ra, Ka’badan uzoqda bo‘lganlar uchun esa Ka’ba “yo‘nalishiga” yuzlanish kifoya qiladi. Bu yo‘nalishda asosiy narsa, namoz o‘qiyotgan kishining yo‘nalishi Ka’baning joylashgan “tomoni”dan butunlay og‘magan bo‘lishidir. Shunga ko‘ra, yengil og‘ishlar namozning to‘g‘riligiga zarar yetkazmaydi. (Ibn Rajab al-Hanbali, Fathu’l-bari, 3/66-68; Mardaviy, al-Insaf, 2/9; Ibn Abidin, Raddul-muhtar, 1/430) Chunki Ka’ba yoki Ka’baning osmonga qarab vertikal yo‘nalishi, kishining yuz yo‘nalishi ichida qolgan taqdirda, namoz o‘qiyotgan kishi qibladan og‘magan hisoblanmaydi. (Ibn Abidin, Raddul-muhtar, 1/430) Shunga ko‘ra, namoz o‘qiyotgan kishi o‘zini Ka’baga tik bog‘laydigan to‘g‘ri chiziqdan o‘ngga yoki chapga 45 daraja burilmaguncha Qibla yo‘nalishidan butunlay og‘magan hisoblanadi va bu holat namozining to‘g‘riligiga to‘sqinlik qilmaydi.

Musulmon kishi masjiddan namoz o‘qiyotgan bo‘lsa, qiblani alohida tekshirishi shart emas. Chunki masjidlar qibla aniqlanib quriladi. Shunga qaramay, masjidlar bilan bog‘liq amaliyotlarda quyidagi asosiy qoidalar e’tiborga olinadi:

a) Hozirgi kunda qibla yo‘nalishi aniq belgilanishi mumkin bo‘lgani uchun yangi quriladigan yoki qayta quriladigan masjidlarning yo‘nalishi/mihrabi to‘liq Ka’ba yo‘nalishida bo‘lishi lozim.

b) O‘tmishda qurilgan va keyinchalik to‘g‘ridan-to‘g‘ri Ka’ba yo‘nalishida emasligi aniqlangan masjidlarda ilgari o‘qilgan namozlar to‘g‘ri hisoblanadi. Chunki bu masjidlarning qiblasi qurilgan davr sharoitiga ko‘ra to‘g‘ri deb qabul qilingan va namozlar ham shu qabul bilan o‘qilgan. Ammo bu og‘ish ruxsat chegarasidan tashqarida (45 daraja va undan ortiq) ekani mutaxassislar tomonidan aniqlansa, bu holatni imkon qadar tez va eng maqbul yo‘l bilan tuzatish lozim. Og‘ish 45 daraja va undan ortiq ekani aniqlangandan so‘ng, ataylab o‘sha tomonga qarab o‘qilgan namozlar to‘g‘ri hisoblanmaydi.

c) Vakolatli idoralar tomonidan mutaxassislar orqali aniqlanganidek, qiblasida og‘ish darajasi ruxsat chegarasida (45 darajadan kam) bo‘lgan masjidlarda o‘qilgan namozlar to‘g‘ri hisoblanadi. Shu bilan birga, jamoat orasida kelib chiqadigan ixtiloflarni bartaraf etish uchun imkoniyat doirasida masjid ichki tartibini o‘zgartirib, burchak farqini yo‘qotish yoki imkon qadar kamaytirish lozim.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu