Qozog'larning urf-odat va taqiqlari dinimizga zid emasmi?

Urf-odat (irimo) – insonning eshitgan, aytgan yoki ko'rgan narsalarini yaxshilik yoki yomonlikka yo'yishi.

Biror ishni yomonlikka yo'yish, masalan, qora mushuk yo'lni kesib o'tsa, omadsizlik bo'ladi deb hisoblash noto'g'ri sanaladi. Payg'ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin) shunday deganlar:

لا عَدْوَى وَلا طِيَرَةَ وَيُعْجِبُنِي الْفَأْلُ قَالُوا وَمَا الْفَأْلُ قَالَ كَلِمَةٌ طَيِّبَةٌ

«Kasallik (ya'ni, arablar sog'lom odamlar orasida kasal odam bo'lsa, kasallik o'z-o'zidan yuqadi deb ishonishlari), yomon irim – islomda yo'q. Lekin menga "al-fal" yoqadi. Ular: "Al-fal nima?" deb so'rashganda, U zot (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin): "Yaxshi so'z", deb javob berdilar» [1].

Muammar Ismoil ibn Umayyadan: «Uch narsadan inson qutula olmaydi: yomon irim, yomon gumon, hasad», – degan xabar keltiriladi. Yomon gumondan uni aytmaslik va amalga oshirmaslik bilan, hasaddan birodaringga yomonlik tilamaslik bilan, yomon irimdan esa uni qilmaslik bilan qutulasan, deyiladi [2].

Al-Manaviy: «Yomon irimdan – asosiy maqsadidan (masalan, yo'lini qora mushuk kesib o'tsa ham) qaytmay, niyat qilgan joyiga borib, birgina Robbisiga tavakkal qilish bilan qutuladi» [3], – degan.

Yaxshi narsalarni yaxshilikka yo'yish esa dinimizda joiz. Masalan, kasal odamga "Ey, Salim! (sog'lom inson)" deb irim qilish. Albatta, buni eshitgan bemorda sog'ayishga umid paydo bo'ladi [4]. Bu yaxshi irimni yuqoridagi Payg'ambarimizning (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin): "Menga 'al-fal' yoqadi" degan hadislari ham tasdiqlaydi.

Ibn Hajar imom al-Xulaymiyning quyidagi so'zlarini keltiradi: "Payg'ambarimizning (unga Allohning salovoti va salomi bo'lsin) 'al-fal'ni yoqtirishlari – yomon irim hech qanday sabab bo'lmasdan Allohga yomon gumon qilishni anglatadi. Yaxshi irim esa yaxshi gumon qilishni bildiradi. Musulmon har qanday holatda ham Allohga yaxshi gumonda bo'lishga buyurilgan" [5].

Shuning uchun har qanday narsani yaxshilikka yo'yib, yaxshi so'z aytish shariatimizda joiz. Yomon irimlarga esa taqiq bor.

O'zbekiston musulmonlari idorasi Shariat va fatvo bo'limi

• [1] Buxoriy, №5776. Muslim, №2224.

• [2] Ibn Battol, "Sharhu sahihi al-Buxoriy", №1102. 9/261.

• [3] "Faydul-qodir", 3/402, 4/595.

• [4] Navaviy, "Sharhu Muslim", 14/220.

• [5] "Fathul-bari", 11/376. Al-Xulaymiy, "al-Manhaju fi shu'abi al-iman", 2/25.