QURBON SOʻYISHNING HUKMI QANDAY?

Hanafiya mazhabiga koʻra, Qurbon hayiti kunlari qurbon soʻyish muqim (safar qilmayotgan), boy va ozod musulmon kishiga vojib (majburiy) hisoblanadi [1].

Alloh taolo Qurʼoni Karimda shunday deydi:

فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ

"Bas, Parvardigoring uchun namoz oʻqi va qurbon soʻy!" [2] – deb buyurdi.

Bu yerda buyruq sigʻasi vojib (majburiy) hukmni bildiradi. Paygʻambarimizga (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin) farz qilingan narsa, ummatiga ham farz boʻladi. Chunki u zot (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin) ummat uchun namuna qilib yuborilgan [3].

Shuningdek, Alloh taolo yana shunday deydi:

... وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ عَلَىٰ مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ۖ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ

"... Yana, Alloh ularga rizq qilib bergan chorva hayvonlarini maʼlum kunlarda Alloh nomini tilga olib soʻysinlar. Soʻng, oʻzlaringiz ham undan yenglar, faqir va muhtojlarga ham yedirgizlar" [4].

Sahobalar Paygʻambarimizdan (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin) bu ibodatning maʼnosini soʻraganlarida:

"Qurbon soʻyish — Ibrohim (unga Allohning salomi boʻlsin) bobolaringizning yoʻli. Qurbonlikka soʻyilgan har bir hayvonning tuklari uchun ajr olasizlar" [5], – deb javob berganlar.

Hanafiya fiqh ulamolari bu buyruq musulmon ummatiga ham tegishli ekanini aytib, qurbon soʻyishni vojib (majburiy ibodat) deb hisoblashgan. Buni Abu Hurayradan (Alloh undan rozi boʻlsin) rivoyat qilingan hadisda Paygʻambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin) shunday deganlar:

مَنْ وجدَ سَعَةً فلَم يُضَحِّ فلا يَقْرَبنَّ مُصَلاَّنا

"Imkoni boʻla turib qurbonlik soʻymagan kishi bizning masjidimizga yaqinlashmasin" [6], – deb ogohlantirganlar.

Imom Yusuf va Imom Muhammadning ayrim qarashlarida, shuningdek, molikiya va shofeʼiya mazhablarida qurbon soʻyish sunnat hisoblanadi. Ular dalil sifatida quyidagi hadisi sharifni keltiradilar:

Paygʻambarimiz (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin) aytganlar:

إذا رَأَيْتُمْ هِلالَ ذِي الحِجَّةِ وأَرادَ أحَدُكُمْ أنْ يُضَحِّيَ فَلْيُمْسِكْ عن شَعْرِهِ وأَظْفارِهِ

"Zul-hijja oyining hilolini koʻrib, sizlardan kim qurbon soʻymoqchi boʻlsa, u (qurbonlik hayvonining) jun va tirnogʻiga tegmasin", – deganlar [7]. "Qurbon soʻymoqchi boʻlsa" deb aytilishi bu amal shariatda majburiy emasligini bildiradi [8]. Shuningdek, Rasululloh (u zotga Allohning salovoti va salomi boʻlsin): "Menga uch narsa vojib qilindi, sizlar uchun esa nafl (ixtiyoriy ibodat). Ular: vitr namozi, qurbon soʻyish va hayit namozi" – deganlar [9].

• [1] Javhara nayira, 5/478.

• [2] Kavsar surasi, 2-oyat.

• [3] Badaʼiʼ as-sanaʼiʼ, 10/245.

• [4] Hajj surasi, 28-oyat.

• [5] Ibn Moja rivoyat qilgan.

• [6] Ibn Hajar al-Asqalaniy rivoyat qilgan.

• [7] Muslim rivoyat qilgan.

• [8] Fath babu al-ghinaya, 3/284.

• [9] Ahmad, Hakim rivoyat qilgan.