QURBONLIK QILISHDA NIYAT QILISH SHARTMI?

Aslida har bir amal albatta niyat bilan boshlanadi. Ba’zi ibodatlarda aniq niyat qilinmasa, ko‘zlangan maqsad amalga oshmaydi va oddiy bir harakat bo‘lib qoladi.

Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin):

إنما الأعمال بالنيات، وإنما لكل امرئ ما نوى

«Darhaqiqat, amallar niyatga bog‘liq. Kim nima niyat qilsa, o‘sha uchun ajr oladi», – degan [1].

Qurbonlik to‘g‘ri bo‘lishi uchun uchta shart bo‘lishi kerak: sog‘ hayvon bo‘lishi, hayit kunlari qurbonlik qilish va niyat qilish. Niyatni til bilan aytish shart emas, qalbda niyat qilishning o‘zi kifoya. Qurbonlik hayvonini sotib olayotganda, birovga topshirayotganda yoki o‘zi so‘yayotganda qurbonlik ibodatini niyat qilish bilan shart bajariladi.

Qurbonlik qilayotganda quyidagicha niyat qilish sunnat: «Бисмилләһи, Аллаһу акбар! Ey Yaratgan Egam! Mana shu qurbonlikni menga rizq qilib berding. Men uni Sening roziliging uchun qurbon qilaman. Bu qurbonlikni mendan qabul qil!». Boshqa so‘z bilan aytsa ham yoki «Бисмилләһи, Аллаһу акбар» deb qisqa qilib aytsa ham bo‘ladi.

Jabir ibn Abdulloh (Alloh undan rozi bo‘lsin):

شَهِدْتُ معَ رسولِ اللَّهِ صلَّى اللَّهُ علَيهِ وسلَّمَ الأَضحى بالمصلَّى، فلمَّا قَضى خطبتَهُ نزلَ من منبرِهِ، وأُتِيَ بِكَبشٍ فذبحَهُ رسولُ اللَّهِ صلَّى اللَّهُ علَيهِ وسلَّمَ بيدِهِ، وقالَ: بسمِ اللَّهِ واللَّهُ أَكْبرُ، هذا عنِّي، وعمَّن لَم يضحِّ من أمَّتي

«Men Allohning elchisi (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) bilan birga masjidga borib qurbon hayiti namozida qatnashdim. U xutba o‘qib bo‘lgach, minbardan tushdi. Bir qo‘y keltirildi va u «Бисмилләһи, Аллаһу акбар, bu qurbonlik men va qurbonlik qilmagan ummatim nomidan» deb, qo‘yni o‘zi so‘ydi», – dedi [2].

Qanday bo‘lmasin, niyat bandaning qalbini begona fikrlardan poklab, tana harakati va aqlini birlashtirib, ibodatni ixlos bilan ado etishiga yordam beradi.

Shu o‘rinda, qurbonlik ibodatida niyatning ahamiyatini ko‘rsatadigan quyidagi misollarga to‘xtalib o‘tamiz:

Agar so‘yuvchi qurbonlik qilayotganini unutib, hayvonni so‘ysa, bu holda hayvonni sotib olayotgandagi yoki uni qurbonlikka belgilayotgandagi niyat hisobga olinadi. Kambag‘al odam qurbonlik qilish niyati bilan bir qo‘y sotib olsa, unga shu qurbonlikni qilish vojib bo‘ladi. Agar sotib olgan hayvoni o‘g‘irlanib yoki yo‘qolib qolsa, unga hech narsa vojib bo‘lmaydi. Niyat qilib olgan qurbonligini so‘ymasa va qurbonlik qilish vaqti o‘tib ketsa, boyga o‘xshab sadaqa berishi vojib bo‘ladi. Sotib olgan qurbonligini boshqa odam ruxsatisiz so‘ysa, qurbonligi to‘g‘ri hisoblanadi. Chunki egasining hayvonni avval qurbonlik niyati bilan sotib olgani hisobga olinadi [3]. Bir kishidan yetti kishigacha birlashib, sigir yoki tuya so‘yganda, ularning har biri qurbonlikni niyat qilishlari shart. Oralaridan birortasi go‘sht olish yoki oddiy so‘yish niyatida bo‘lsa, hech birining ulushi qurbonlikka hisoblanmaydi [4].

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Shariat va fatvo bo‘limi

[1] Buxoriy rivoyat qilgan.

[2] Abu Dovud, Termiziy rivoyat qilgan.

[3] Al-mufassal fil-fiqh al-hanafi, 217.

[4] Fataavo Hindiyya, 5/351.