QURBONLIKKA QANDAY HAYVON SO‘YILADI?

Qurbonlik uchun tanlangan hayvon sog‘lom va nuqsonsiz bo‘lishi talab qilinadi.

Birinchidan, bu bandaning Parvardigoriga bo‘lgan yuksak odobini namoyon etadi. Qurbonlikning go‘shti ham, qoni ham Alloh Taologa kerak emasligi, Unga faqat bandaning taqvosi yetib borishi ma’lum. Shu sababli, banda qurbonlik uchun sog‘lom va nuqsonsiz hayvon izlab topish orqali taqvoga harakat qiladi.

Ikkinchidan, bu orqali kambag‘allarning ko‘ngli ko‘tariladi. Ular uchun yaroqsiz yoki nuqsonli hayvon emas, eng yaxshi hayvonning go‘shtini hadya qilish savobli ish hisoblanadi. Bu ularga hurmat ko‘rsatish sanaladi.

Shuning uchun, qurbonlik to‘g‘ri bo‘lishi uchun so‘yiladigan hayvon haqida shariatimizda quyidagi talablar qo‘yiladi:

• Qurbonlikka qo‘y, echki, qoramol yoki tuya so‘yish mumkin. Hayvonning erkagi ham, urg‘ochisi ham joiz. Go‘shti ko‘p va mazali bo‘lgani afzal.

• Qo‘y va echki faqat bir odam nomidan so‘yiladi. Bir kishi ikki qo‘y so‘ysa, ikkalasi ham qurbonlik bo‘ladi va ikki qurbonlikning savobini oladi. Tuya va qoramol esa bir kishidan yetti kishigacha so‘yilishi mumkin. Bunga Jabirning (undan Alloh rozi bo‘lsin) "Allohning elchisi bilan birga Hudaybiyada bir tuyani yetti odam nomidan va bir qoramolni yetti odam nomidan so‘ydik"[1] degan so‘zi dalil. Bu yerda yetti kishining ham niyati qurbonlik so‘yish yoki go‘shtini sadaqa qilish bo‘lishi kerak.

• Nuqsonsiz, sog‘lom hayvonni qurbonlikka so‘yish. Ko‘zi ko‘rmaydigan, bir ko‘zi yo‘q, cho‘loq, juda oriq, tishsiz, qulog‘i kesilgan, yelini qurigan, dumining yoki qulog‘ining uchdan biridan ko‘pi kesilgan hayvonni qurbonlikka so‘yish to‘g‘ri emas. Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin):

أربع لا تجوز في الأضاحي العوراء البين عَورُها والمريضة البين مرضها والعرجاء البين ظَلَعُها والكسيرة التي لا تُنْقِي

"To‘rt xil hayvon qurbonlikka yaramaydi: ko‘zi aniq ko‘rmaydigan, kasalligi ravshan, cho‘loqligi ayon, suyaklari yog‘siz (juda oriq) hayvonlar", – degan[2].

Shoxi yo‘q yoki shoxi singan, qulog‘i yorilgan yoki qulog‘i teshib qo‘yilgan hayvonni qurbonlikka so‘yish mumkin. Shuningdek, qastragan hayvonni ham qurbonlikka so‘yish joiz. Bunday hayvonning go‘shti ko‘p va mazali bo‘ladi, bu nuqson hisoblanmaydi[3].

Sotib olingan qurbonlik hayvoni nuqsonli chiqsa, uni sog‘lomiga almashtiriladi. Hayvonni so‘yish paytida yoki so‘yish sababli ko‘zi shikastlansa yoki olib borayotganda oyog‘i singib qolsa, bu zarar qilmaydi.

• Belgilangan yoshga yetgan hayvonni qurbonlikka so‘yish. Qo‘y va echki bir yoshga to‘lishi kerak. Qoramol ikki yoshga, tuya esa besh yoshga to‘lishi shart[4]. Bir yoshga to‘lmagan, lekin semiz va yirik qo‘yni ham qurbonlikka so‘yish mumkin. Lekin ehtiyot uchun bir yoshga to‘lgan qo‘y so‘yish afzal.

Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin):

لا تَذْبَحُوا إلَّا مُسِنَّةً، إلَّا أنْ يَعْسُرَ علَيْكُم، فَتَذْبَحُوا جَذَعَةً مِنَ الضَّأْنِ

"Musinnadan boshqasini so‘ymanglar. Agar qiynalsalaringiz, faqatgina qo‘yning jaz’asini so‘yaveringlar", – degan[5][6].

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Shariat va fatvo bo‘limi

• [1] Abu Dovud, Muslim, Termiziy rivoyat qilgan.

• [2] Abu Dovud, Nasoiy, Termiziy rivoyat qilgan.

• [3] Fataavo Hindiyya, 5/344.

• [4] Radd ul-muxtar, 2/321.

• [5] Muslim, Abu Dovud, Nasoiy rivoyat qilgan.

• [6] "Musinna" – bu besh yoshli tuya, ikki yoshli qoramol yoki bir yoshli qo‘y. "Jaz’a" esa bir yoshga to‘lmagan qo‘yga aytiladi.