Namoz vaqtlariDinimizda ado etilishi buyurilgan ibodatlarning eng muhimi bo‘lgan namoz, aqli raso va balog‘at yoshiga yetgan har bir musulmonga farzdir. Jamoat bilan namoz o‘qishning mashru‘ligi Qur’on, Sunnat va ijmo‘ bilan sobitdir. Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.) jamoat bilan namoz o‘qishni targ‘ib qilgan, hayotlari davomida jamoatga imomlik qilgan, kasal bo‘lganlarida ham bu amalni tark etmagan va jamoatga qo‘shilib Hazrati Abu Bakr (r.a.) orqasida namoz o‘qiganlar. (qarang: Buxoriy, Azon, 29, 30; Muslim, “Masajid”, 42)
Jamoat bilan namoz o‘qish Islomning shiori (ramzi) bo‘lgan bir ibodatga aylangan. Birga o‘qiladigan namozda imom va unga ergashganlardan iborat to‘daga jamoat deyiladi. Jamoat bilan namoz o‘qilganda imomga ergashishga “iqtido”, ergashgan kishiga esa “muqtadiy” deyiladi. Iqtido to‘g‘ri bo‘lishi uchun boshqa shartlar qatorida joy birligi bo‘lishi, imomga ergashishga niyat qilinishi va namoz ruknlarida imomning harakatlari kuzatilishi lozim. Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.)ning so‘z va amallariga qaralganda, jamoat bilan namoz o‘qish uchun imom va jamoat o‘rtasida joy birligi bo‘lishi zarurligi ochiq-oydin ko‘rinadi. Darhaqiqat, Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.) azon eshitilganda masjidga “borilishini” buyurgan (qarang: Ibn Moja, Masajid va Jamoat, 17 [792]) va jamoat kamida ikki kishi to‘planishi bilan hosil bo‘lishini bayon qilganlar. (qarang: Buxoriy, Azon, 35 [658]; Nasoiy, Imomat, 47 [842-843])
Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.) va sahobalarning (r.a.) amaliyotiga asoslanib, fiqh olimlari jamoat bilan namoz to‘g‘ri bo‘lishi uchun imom va muqtadiy o‘rtasida joy birligi bo‘lishi shart degan umumiy xulosaga kelishgan. Masalan, imom va jamoat o‘rtasida yo‘l yoki daryo bo‘lsa, bu shart bajarilmagan hisoblanadi va bunday holatda imomga ergashish to‘g‘ri emasligi fiqh olimlari tomonidan qabul qilingan. Xuddi shuningdek, masjid va uning hududidan tashqarida bo‘lgan kishi, joy birligi ta’minlanmagani uchun masjid ichida namoz o‘qiyotgan imomga ergasha olmaydi. (qarang: Kosoniy, Bada’i‘, 1/226; Ramliy, Nihoyatul-muhtaj, 2/198; Ibn Nujaym, al-Bahr, 1/384; 2/127; al-Fatava al-Hindiyya, 1/87; Ibn Obidin, Raddul-muhtar, 1/550)
Ibodatda taabbudiylik asosdir. Ya’ni, ibodatlar Alloh tomonidan qanday buyurilgan va Hazrati Payg‘ambar (s.a.v.) tomonidan qanday ado etilgan bo‘lsa, shunday bajariladi. Shuning uchun ibodatning asosiy xususiyatlarini o‘zgartiradigan yoki ibodatni yo‘qqa chiqaradigan talqinlardan saqlanish lozim. Namozlarning jismonan bir joyda jamoat bilan o‘qilishi ko‘plab hikmatlarga ega. Jamoat bilan namoz o‘qish musulmonlarning bir joyga jamlanishini, birgalikda ma’naviy shaxsiyat hosil qilishlarini, ummat bo‘lish tuyg‘usini orttirishlarini, o‘zaro muhabbat va yordamni mustahkamlashlarini, bir-biridan xabardor bo‘lib, hamjihat jamiyat tuzishlarini, bilim va tajriba almashishlarini, foydasiz ishlar va gunohli muhitlardan uzoq bo‘lishlarini ta’minlaydi. Jamoat bilan namoz o‘qilganda yanada hushyor va ongli bo‘lish ham haqiqatdir. Bundan tashqari, jamoat bilan namozning fayz va barakasi yakka o‘qilgan namozdan ancha ko‘proq seziladi. Jamoat bilan namoz dunyoviy va oxiratga oid ko‘plab hikmatlarni o‘z ichiga oladi va bu hikmatlarga zid amallarga yo‘l qo‘yilmasligi lozim.
Shariy uzr bilan jamoatga qatnasha olmagan kishi, o‘zi turgan joyda jamoat tuzib namoz o‘qishi mumkin. Agar bunga ham imkon topa olmasa, namozini yakka o‘zi ado etadi.
Xulosa qilib aytganda, telefon, televizor, internet va shu kabi vositalar orqali joy birligi ta’minlanmagan holda imomga ergashib o‘qilgan namozlar to‘g‘ri bo‘lmaydi. Bunday o‘qilgan namozlar vaqti ichida qayta o‘qilishi yoki vaqti o‘tgan bo‘lsa, qazo qilinishi lozim.
Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Bu material sun’iy intellekt yordamida tayyorlangan va muharrir tomonidan ko‘rib chiqilgan.