Ro‘za tutish taqiqlangan kunlar qaysilardir?

Dinimizda ro‘za tutish buyurilgan yoki tavsiya etilgan kunlar bo‘lgani kabi, ro‘za tutish taqiqlangan yoki ma’qul ko‘rilmagan kunlar ham mavjud. Taqiqlarning mohiyati va darajasiga ko‘ra, bu kunlarning ayrimlarida ro‘za tutish harom yoki tahriman makruh, boshqalarida esa tanzihen makruh hisoblanadi.

Ro‘za tutish taqiqlangan kunlarning boshida bayram kunlari turadi. Payg‘ambarimiz (s.a.v.) ikki vaqtda ro‘za tutmaslik kerakligini bildirganlar: biri Ramazon hayitining birinchi kuni, ikkinchisi Qurbon hayiti kunlari. (Buhârî, Savm, 66-67 [1990-1991, 1993]; Muslim, Sıyâm, 138-139 [1137-1138]) Ramazon hayitining faqat birinchi kunida va Qurbon hayitining to‘rt kunida ro‘za tutish taqiqlangan. (Mevsılî, el-ihtiyâr, 1/125-126) Bu kunlarda ro‘za tutishning taqiqlanishi sababi, bayram kunlari yeb-ichish va quvonch kunlari bo‘lishidadir. Ramazon hayiti bir oy davomida Alloh (j.j.) uchun tutib kelingan ro‘zaning ortidan beriladigan “umumiy iftor ziyofati” hisoblanadi. Shu sababli unga “fitr/iftor bayrami” deyiladi. Ramazon hayitining birinchi kuni shu jihatdan bir oylik Ramazon ro‘zasining iftori bo‘ladi. Bunday umumiy iftor kunida ro‘zador bo‘lish, Allohning (j.j.) ziyofatiga qatnashmaslik ma’nosini anglatadi va bu kamida odobga to‘g‘ri kelmaydi. Alloh uchun qurbonliklar so‘yiladigan Qurbon hayiti kunlari ham ziyofat kunlaridir. Payg‘ambarimiz (s.a.v.) tashriq kunlari yeb-ichish va Allohni zikr qilish kunlari ekanini aytganlar. (Muslim, Sıyâm, 144 [1141])

Haj qilayotganlar, ro‘za tutsalar kuchsiz va holdan toyib qolish ehtimoli bo‘lsa, Zulhijjaning 8-kuni “tarviya” va 9-kuni “arafa”da ro‘za tutmasliklari ma’qulroq bo‘ladi. Chunki Payg‘ambarimiz (s.a.v.) arafat kuni Arafotda bo‘lganlarning ro‘za tutishini man qilganlar. (Abu Dâvûd, Savm, 63 [2440]; Ibn Mâja, Sıyâm, 40 [1732]) Chunki haj ibodatini ado etishda bardam va tetik bo‘lish, avval nafl ro‘za tutganlaridan ko‘ra afzaldir.

Bundan tashqari ayrim kunlarda ro‘za tutish turli sabablarga ko‘ra makruh hisoblanadi. Masalan, faqat ashuro kuni (Muharram oyining 10-kuni) ro‘za tutish yahudiylarga o‘xshash va ularni taqlid qilish ma’nosini anglatgani uchun makruh deb topilgan. (Muslim, Sıyâm, 133 [1134])

Shak kuni (Sha’bon oyining oxiriga to‘g‘ri kelib, Sha’bondanmi yoki Ramazondanmi ekani noaniq bo‘lgan kun) ro‘za tutish makruhdir. Payg‘ambarimiz (s.a.v.) Ramazonni bir yoki ikki kun oldin ro‘za tutib kutib olishni man qilganlar. (Buhârî, Savm, 14 [1914]; Muslim, Sıyâm, 21 [1082])

Ikki yoki undan ortiq kunni, orada iftor qilmasdan ketma-ket ro‘za tutish makruhdir. Bunga visol ro‘zasi (savm-i visol) deyiladi. Oisha onamizning aytishlaricha, Payg‘ambarimiz (s.a.v.) visol ro‘zasini tutishni man qilganlar; o‘zlari bu tarzda ro‘za tutganlari eslatilganda esa, “Men sizlar kabi emasman; meni Rabbim yediradi, ichiradi.” (Muslim, Sıyam, 61 [1105]) deb javob berganlar.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu