Saharlik ichish bilan bog‘liq savollar

Savol: Saharlik qilish vojibmi? Javob: Saharlik qilish – ro‘za tutmoqchi bo‘lgan insonning tong otishidan oldin ovqatlanishi yoki hech bo‘lmaganda suv ichishi demakdir. Hukmi – mustahab (bajarilsa savob, tark qilinsa gunoh bo‘lmaydigan amal) hisoblanadi [1]. Bu borada ulamolar o‘rtasida ixtilof yo‘q. Anas ibn Molik (Alloh undan rozi bo‘lsin) rivoyat qilgan hadislarda Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) shunday deganlar:

تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً

"Saharlik qilinglar, chunki saharlikda baraka bor" [2].

Yana bir hadishda:

فَصْلُ ما بيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الكِتَابِ، أَكْلَةُ السَّحَرِ

"Bizning ro‘zamiz bilan ahli kitobning ro‘zasi o‘rtasidagi farq – saharlik qilishdir" [3], – deydi.

Keyingi hadislarda:

لسُّحُورُ أَكْلَةٌ بَرَكَةٌ فَلا تَدَعُوهُ وَلَوْ أَنْ يَجْرَعَ أَحَدُكُمْ جَرْعَةً مِنْ مَاءٍ فَإِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الْمُتَسَحِّرِينَ

"Saharlik ovqati – barakadir. Bir qultum suv bo‘lsa ham, uni tark qilmanglar. Chunki saharlik qilganlarga Alloh rahmat qiladi va farishtalar ular uchun mag‘firat so‘raydi" [4], – deydi.

Bu haqda imom Navaviy shunday deydi: "Hadisda baraka borligi aytilgani – inson saharlikda ovqat yeyishi bilan ro‘zaga kuch-quvvat oladi, ibodatga ishtiyoqi ortadi. Saharlik vaqti duo qilinadi, zikr aytiladi. Allohning rahmati tushadigan, duo va istig‘for qabul bo‘ladigan vaqt. O‘sha vaqtda turgan kishi tahorat olib, namoz o‘qib, tong otishini kutib savobga erishish fazilati ham bor" [5], – degan.

Saharlik vaqti tunning oxirgi oltidan bir qismidan tong namozi vaqti kirguncha davom etadi [6]. Tong namozi vaqti kirganda saharlikni to‘xtatish lozim.

Savol: Saharlik qilishning qanday foydasi bor? Javob: Saharlik qilishning o‘ziga xos barakasi va fazilatlari bor:

1) Saharlikka turgan kishiga Alloh va Uning farishtalari salovot aytadi. Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin):

إِنَّ اللهَ و مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ على المُتَسَحِّرِينَ

"Albatta, Alloh va Uning farishtalari saharlik qilganlarga salovot yo‘llaydi" [7], – degan.

2) Payg‘ambarimizning (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) sunnati amalga oshiriladi;

3) Ibodatga kuch-quvvat beradi. Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin):

استعينوا بطعامِ السَّحرِ على صيامِ النَّهارِ

"Kunduzgi ro‘zangizda saharlik ovqati bilan yordam olinglar" [8], – deydi.

4) Faollik va tetiklikni oshiradi;

5) Ochlikdan keladigan yomon xulqdan saqlaydi;

6) Saharlik duoning eng maqbul vaqtiga to‘g‘ri keladi;

7) Saharlikda niyatni to‘g‘rilash va ixlosni oshirish imkoniyati bo‘ladi;

8) Saharlikka turgan kishi tong namozini o‘tkazib yubormaydi.

Shu sababli, bunday fazilatlardan bebahra qolmaslik uchun saharlikka turish yaxshi. Ammo saharlik qilolmay ro‘za tutgan kishining ro‘zasi to‘g‘ri hisoblanadi.

Savol: Saharlikni erta qilib olish mumkinmi? Javob: Ro‘za tutuvchiga saharlikni tong namoziga yaqin qilib yeyish va iftorni tez ochish sunnat hisoblanadi [9]. Zayd ibn Sobitdan rivoyat qilingan hadislarda shunday deyiladi: "Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin) bilan saharlik qilib bo‘lib, namozga turardik" [10].

Yana bir hadishda: "Odamlar iftorni shoshilinch ochganlarida doimo yaxshilikda bo‘ladilar" [11], – deyiladi.

Shuning uchun saharlikni tong namozi vaqti yaqinida qilish va iftorni quyosh botishi bilan tez ochish afzal.

Savol: Saharlikni quyosh chiqquncha qilish kerakmi? Javob: Ro‘za tutayotgan kishi saharlikni tong namozi vaqti kirguncha qilish kerak [12]. Alloh taolo Qur’oni Karimda shunday deydi:

وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ

"Yeyinglar va ichinglar, to oq ip (tong nuri) qora ipdan (tun qorong‘isidan) ajralib chiqquncha, so‘ng ro‘zani kechgacha (quyosh botguncha) to‘liq tutinglar" [13].

Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): "Ibn Ummu Maktum azon aytmaguncha yenglar, ichinglar. U tong otmaguncha azon aytmaydi", – deydi.

Shuning uchun saharlikni quyosh chiqquncha emas, balki tong namozi vaqti kirguncha qilish kerak.

Savol: Tong namoziga azon boshlanganda yeyish-ichishning hukmi qanday? Javob: Ro‘zaning boshlanish va tugash vaqti – tong otishi bilan ro‘za boshlanadi va quyosh botguncha davom etadi. Shu vaqtda yeyish-ichish va ro‘zani buzadigan narsalardan tiyilish lozim. Alloh taolo Qur’onda:

وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ

"... Yeyinglar va ichinglar, to oq ip (tong nuri) qora ipdan (tun qorong‘isidan) ajralib chiqquncha..." [14], – deb boshlanish vaqtini ochiq bayon qilgan. Umar (Alloh undan rozi bo‘lsin) rivoyat qilgan hadislarda:

إِذَا أَقْبَلَ اللَّيْلُ مِنْ هَا هُنَا ، وَأَدْبَرَ النَّهَارُ مِنْ هَا هُنَا ، وَغَرَبَتِ الشَّمْسُ فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ

"Agar tun bu tomondan kirsa va kun u tomondan chiqsa va quyosh batsa, ro‘za tutgan kishi iftor qiladi" [15] deyiladi.

Azon esa tong namozi vaqti kirganini bildiradi. Shu sababli yeyish-ichishni vaqti kirishi bilan to‘xtatish lozim.

Savol: Saharlikdan keyin qanday duo qilinadi?

Javob: Ro‘za tutishda quyidagi duoni qilish tavsiya etiladi:

نَوَيْتُ أنْ أصُومَ صَوْمَ شَهْرٍ رَمَضَانَ مِنَ الْفَجْرِ إِلَى الْمَغْرِبِ خَالِصًا لِلَّهِ تَعَالَى

O‘qilishi: "Nawaitu an asuma sawma shahri Ramadona minal fajri ilal maghribi xolisan lillahi ta‘ala".

Ma’nosi: "Tongdan kechgacha Allohning roziligi uchun Ramazon oyi ro‘zasini tutishga niyat qildim".

"Ramazon ro‘zasiga oid fatvolar" kitobidan

[1] Ibn Obidin, "Raddul muxtor", 6/341.

[2] Muslim, №1095.

[3] Muslim, №1096.

[4] Ahmad, №11396.

[5] "Sharh an-Navaviy ‘ala Muslim", 7/206.

[6] Ibn Obidin, "Raddul muxtor", 6/341.

[7] Ahmad, №11086.

[8] Ibn Moja, №333.

[9] As’ad Muhammad Said as-Sag‘urjiy, "as-Saum", 23.

[10] "Sunan at-Tirmiziy", 2/104.

[11] "Sunan at-Tirmiziy", 2/103.

[12] As’ad Muhammad Said as-Sag‘urjiy, "as-Saum", 25.

[13] "Baqara" surasi, 187-oyat.

[14] "Baqara" surasi, 187-oyat.

[15] Buxoriy, №1954.