SHARIAT MUALLIFLIK HUQUQI HAQIDA NIMA DEYDI?

Islom dinida har bir inson o‘z mehnati samarasini ko‘rishga haqli. Yozuvchi yozgan kitobi, ixtirochi yaratgan asari ustidan egalik huquqiga ega bo‘lishi kerak. Bu ularning mulki hisoblanadi. Shuning uchun, hech kim ularni ko‘chirishga, nashr qilishga yoki sotishga ruxsat etilmaydi.

Musulmon kishi boshqalarning mol-mulkiga omonat sifatida qaraydi. Chunki Islomda birovning so‘zi, mehnati yoki asarini o‘ziniqidek ko‘rsatish va undan foydalanish taqiqlanadi. Bu omonatga xiyonat qilish, haqiqiy egalarining huquqiga zulm qilish va zarar yetkazish hisoblanadi. Shariatga ko‘ra, bunday odam jazoga tortiladi va topgan daromadi harom sanaladi.

Alloh Taolo: «Bir-biringizning mol-mulkingizni harom yo‘llar bilan yemanglar», – deydi («Baqara» surasi, 188-oyat). Yana bir oyatda: «Ey iymon keltirganlar! Allohga va payg‘ambarga xiyonat qilmanglar. Agar shunday qilsangiz, o‘zingiz bilgan holda o‘rtangizdagi omonatlarga ham xiyonat qiladigan bo‘lasizlar», – deyiladi («Anfal» surasi, 27-oyat).

Payg‘ambarimiz (unga Allohning salovoti va salomi bo‘lsin): «Hech kim hech qachon o‘z mehnatidan ortiq barakali (halol, toza, shubhasiz) rizq yemagan. Allohning payg‘ambari Dovud ham o‘z qo‘li mehnatidan rizqlangan», – degan (Buxoriy). Yana bir hadishda: «Munofiqlikning belgisi uchtadir: gapirsa – yolg‘on gapiradi, va’da bersa – va’dasini buzadi, omonat topshirilsa – unga xiyonat qiladi», – deyiladi (Buxoriy, Muslim).

Abdul Fattah Abu G‘udda o‘zining «Qimatuz zaman indal ulama» nomli kitobida: «Ilmiy jumla va so‘zlarda uni aytgan yoki yetkazganga ishora qilish – omonatdir», – deb yozadi. Ulamolarning aytishicha, qadimgi hukmdorlar, ayniqsa xalifa Ma’mun kitob yozgan olimlar va tarjimonlarga mehnati uchun o‘sha kitob og‘irligicha oltin bergan. Bu haq to‘langan qog‘oz va siyoh hamda kitob narxidan ancha ko‘p bo‘lgan («Asr ul-Ma’mun», 1/377).

1988 yil 10-15 dekabr kunlari (hijriy 1409 yil, jumodul avval oyining 1-6 kunlari) Quvayt davlatida bo‘lib o‘tgan Islom Fiqh akademiyasining beshinchi majlisida «Nomoddiy huquqlar haqida» qabul qilingan qarorda: «A’zolar va mutaxassislarning «Nomoddiy huquqlar» haqidagi tadqiqotlarini ko‘rib chiqib, bu boradagi fikrlarni tinglagach, quyidagi qaror qabul qilindi: Uchinchi band: ijodkorlik, yangilik va ixtiro huquqlari qonun bilan himoyalanadi. Egasi undan xohlaganicha foydalanadi. Unga tajovuz qilish joiz emas. Alloh – biluvchi», – deyilgan. O‘zbekiston Respublikasining «Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida»gi qonunida belgilanganidek, mualliflik va turdosh huquqlarni buzganlik uchun mamlakatimiz qonunlariga muvofiq fuqarolik, jinoyat va ma’muriy javobgarlik belgilanadi. Musulmon jamiyati ham ushbu qonunga bo‘ysunishi shart.

Hasan AMANKUL

«Munara» gazetasi, №1, 2021 yil