Тўйган устидан яна овқат ейиш мумкинми?

Мусулмон киши еган-ичган нарсасининг ҳалол ва пок бўлишига алоҳида эътибор қаратиши керак. Шариат ҳалол қилганини ейиб, ҳаром қилинганидан ва шубҳали ишлардан узоқ туриш лозим. Чунки ҳаром таом инсон организмига зарарли. Ҳалол таомнинг ҳам кўпи зарар, ками фойдали. Имом Ғаззолий: «Ҳаром — заҳар каби, инсоннинг динига зарар етказади. Ҳалол — даво каби, ками фойдали, кўпи зарар» дейди (Иҳё улуми-ддин, 1/236). Демак, овқат ейишнинг ҳукми қуйидаги ҳолатларга боғлиқ бўлади:

• Фарз. Яъни тирик қолиш учун маълум миқдорда овқат ейиш. Бундан бошқа инсоннинг оддий ҳаёт кечириши қийинлашади. Агар овқат ва сув ичмай вафот этса, гуноҳкор бўлади. Чунки у ўзини хавф-хатарга қўйган бўлади. Қуръон оятида бу ман қилинган:

  Аллоҳ таоло: «Ўзларингизни ўз қўлларингиз билан хавф-хатарга қўйманглар», — деган («Бақара» сураси, 195-оят).

• Мустаҳаб (яъни савоб олади). Бу — намозни тўлиқ адо этиш ва рўзани енгил тутиш учун аввалгисидан бироз кўпроқ овқат ейиш. Пайғамбаримиз (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин):

  «Аллоҳ ҳузурида кучли мўмин заиф мўминдан анча афзал», — деган (Муслим, №2664).

  Ибодатни адо этиш учун қувват олишнинг ўзи ҳам ибодат ҳисобланади.

• Мубоҳ. Бу — тўйгунча овқат ейиш, яъни танага қувват бериш мақсадида. Бунда савоб ҳам, гуноҳ ҳам йўқ. Лекин ҳалол таом бўлса-да, қиёмат куни ҳисоб-китоб қилинади. Пайғамбаримиз (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин)га бир идишда хурмо олиб келинганда:

  «Сизлар бундан ҳам жавоб берасизлар»

  деган. Умар (р.а.):

  «Шу нарсадан ҳам сўраламизми?»

  деганида, Аллоҳ расули (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин):

  «Аллоҳга қасам! Жоним қўлида бўлган Аллоҳга ант этаман, қиёмат куни иссиқ ва совуқ сувни ҳам ичганингиз учун ҳисоб берилади. Фақат авратини ёпган кийим, очлигингизни босган бир бўлак нон ва чанқоғингизни қондирган сув мустасно», — деган (Аҳмад, №440).

• Ҳаром. Бу — тўйиб туриб, яна устидан овқат ейиш. Чунки бу мол-дунёни исроф қилиш, соғлиққа зарар етказиш ҳисобланади. Пайғамбаримиз (унга Аллоҳнинг салавоти ва саломи бўлсин):

  «Инсон ўз ошқозони каби ёмон идишни ҳеч қачон тўлдирмаган. Агар ошқозонни тўлдириш керак бўлса, учдан бирини таом билан, учдан бирини сув билан ва учдан бирини ҳаво билан тўлдирсин», (Ибн Можа, №3349. Термизий, №2380) деган.

  Фақат эртанги рўза тутиш ниятида қувват олиш ёки меҳмон қийналмаслиги учун кўпроқ ейиш мумкин. Чунки меҳмонни ранжитиш, унга тўғри муносабатда бўлмаслик шариат ва инсонийлик нуқтаи назаридан ҳам маъқул эмас (Ал-ихтиёр ли таълил ал-мухтор, 4/171).

Шунинг учун тўйган устидан яна тўйиб ейиш мумкин эмас. Лекин меҳмон эркин ейиши ёки эртанги рўза учун қувват олиш мақсадида кўпроқ ейиш мумкин.