Tahiyyat al-masjid namozining hukmi nima? Makruh vaqtlarda o‘qilishi joizmi?

Tahiyyat al-masjid namozini masjidga kirilganda o‘qish sunnatdir. Rasululloh (s.a.v.) bu namoz haqida shunday deganlar: “Sizlardan biringiz masjidga kirsa, o‘tirishdan oldin ikki rakat namoz o‘qisin.” (Buxoriy, Salat, 60 [444]; Muslim, Salatu’l-musafirin, 69 [714])

Tahiyyat al-masjid namozi hanafiylarga ko‘ra ikki yoki to‘rt rakat, molikiylarga ko‘ra esa ikki rakat o‘qiladi. Shofeiylarga ko‘ra aslida ikki rakat bo‘lsa-da, shofeiy va hanbaliylar bu niyat bilan xohlagancha namoz o‘qish mumkinligini aytishgan.

Hanafiylar nafl namozlarni o‘qish makruh bo‘lgan vaqtlarda tahiyyat al-masjid namozini o‘qish mumkin emas, deb hisoblashadi. Shofeiylarga ko‘ra esa tahiyyat al-masjid mutlaq emas, sababga bog‘liq nafl namozlardan bo‘lgani uchun bu vaqtlarda ham o‘qilishi mumkin. (Shirbiniy, Mughni’l-muhtaj, 1/311)

Azon o‘qilayotgan paytda masjidga kirgan kishi bu namozni o‘qishi hanafiylarga ko‘ra makruh, shofeiylarga ko‘ra esa makruh emas. Lekin muazzin iqomat aytayotganda yoki jamoat bilan namoz boshlanganda masjidga kirgan kishining tahiyyat al-masjid o‘qishi makruh ekani borasida faqihlar ittifoq qilishgan.

Hanafiylar juma namozida xatib minbarda bo‘lgan paytda masjidga kirgan kishi o‘tirib hutbani tinglashi va tahiyyat al-masjid o‘qishi makruh ekanini aytishgan. Shofeiylarga ko‘ra esa cho‘zmaslik va ikki rakatdan oshirmaslik sharti bilan o‘qilishi kerak.

Masjidga kirgan kishi, bandlik yoki makruh vaqt kirib kelgani sababli bu namozni o‘qiy olmasa, “Subhanallohi va’l-hamdu lillahi va la ilaha illallohu va’llohu akbar” deyishi mustahabdir; ba’zi olimlar bunga “va la hawla va la quvvata illa billahil-aliyyil-azim” jumlasini ham qo‘shganlar.

Hanafiylar har qanday namozni o‘qish yoki farz namozni jamoat bilan o‘qish orqali ham masjidning haqqi ado bo‘lishini, shuning uchun kamida ikki rakat farz yoki nafl namoz o‘qish niyati bilan masjidga kirgan kishining bu namozi, niyat qilmasa ham, tahiyyat al-masjid o‘rniga o‘tishini va uning savobini olishini ta’kidlaganlar. (Kasoniy, Bada’i, 1/190, 191; Ibn Abidin, Raddul-muhtar, 2/18)

Masjidul Haromning tahiyyasi Ka’bani tavof qilishdir; tavof niyati bilan kirgan kishi darhol tavofni boshlashi, tavof niyatisiz kirgan esa tahiyyat al-masjid namozini o‘qishi lozim.

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu