Tahorat va tayammum olishga qodir bo‘lmagan kishi qanday namoz o‘qiydi?

Insonlar faqat o‘zlari bajara oladigan narsalardan mas’uldirlar. Zero, dinimiz kishiga kuchi yetmaydigan yukni yuklamaydi. Shuning uchun kishi kuchi nimaga yetsa, shuni qilishga majburdir (el-Hac, 22/78; el-Feth, 48/17). Alloh Taolo Qur’oni Karimda: “Alloh hech bir kishini faqat kuchi yetadigan narsaga mas’ul qiladi” (el-Baqara, 2/286) deb marhamat qilgan. Ushbu qoida, ibodatlarning kishiga vojibligi masalasida bo‘lgani kabi, ibodatlarni ado etishda ham amal qiladi. Masalan, aqli yo‘q kishiga namoz farz emas. Shunga ko‘ra, tahorat olishga qodir bo‘lmagan va unga yordam beradigan kimsasi ham yo‘q bo‘lgan kishi tayammum qilib namozlarini o‘qiydi. Qo‘llari va oyoqlari sog‘ bo‘lsa ham, toza suv va toza tuproq ishlatishga ojiz bo‘lgan yoki og‘ir kasal bo‘lgan kishi, o‘zi mustaqil tahorat olib, tayammum qila olmasa va bu borada yordam beradigan odam topa olmasa, tahoratsiz bo‘lsa ham, imkon qadar vaqtga hurmat qilib namoz o‘qiydiganlarning harakatlarini bajaradi, sog‘aygach, namozlarini qazo qiladi (Haskafiy, ed-Dürrü’l-muhtâr, 2/102). Shofiiy mazhabida to‘g‘ri deb qabul qilingan qarash shunday (Neveviy, el-Mecmû‘, 11/323). Hanbaliy mazhabiga ko‘ra esa, bu holatda namoz o‘qilsa, keyin qazo qilish ham shart emas (Ibn Qudama, el-Muğnî, 1/184). Qo‘llari va oyoqlari bo‘lmagani uchun tahorat olishga qodir bo‘lmagan va yordam beradigan kimsasi ham yo‘q bo‘lgan kishi tayammum ham qila olmasa, bu kishiga tahorat va tayammum vojib emas. O‘zini tahoratli deb hisoblab, imkon qadar namozlarini o‘qiydi. Bu namozlarni keyin qazo qilish shart emas (Ibn Nujaym, el-Bahr, 2/125; Ibn Abidin, Reddü’l-muhtâr, 1/102).

Manba: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu